Τι είναι η ψυχοθεραπεία Gestalt;

Μια προσέγγιση που δεν ρωτά μόνο «γιατί μου συμβαίνει αυτό;» αλλά και «πώς το ζω τώρα;».

Η ψυχοθεραπεία Gestalt αναπτύχθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα από τους Fritz και Laura Perls και τον Paul Goodman, ως μια ανθρωπιστική και βιωματική προσέγγιση, με ρίζες στην ψυχανάλυση και την υπαρξιακή φιλοσοφία. Βιωματική σημαίνει ότι δίνει βάρος σε αυτό που ζούμε και νιώθουμε, και όχι μόνο σε αυτό που σκεφτόμαστε. Η λέξη «Gestalt» είναι γερμανική και σημαίνει «μορφή» ή «σύνολο». Η βασική ιδέα είναι ότι το σύνολο είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών του. Έτσι, η ψυχοθεραπεία Gestalt δεν βλέπει τον άνθρωπο ως μια λίστα συμπτωμάτων, αλλά ως ολόκληρο άνθρωπο, που ζει πάντα σε σχέση με τους άλλους και με τον κόσμο γύρω του. Κανείς δεν είναι μόνο μια δύσκολη παιδική ηλικία, μια διάγνωση, το άγχος του ή οι σχέσεις που τον πλήγωσαν. Είναι πολύ περισσότερα από όσα έχει ζήσει.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι στη συνεδρία δεν αναλύουμε απλώς προβλήματα. Παρατηρούμε μαζί πώς στέκεστε απέναντι στη ζωή σας, τι επαναλαμβάνεται, τι αποφεύγεται, τι ζητά χώρο, και πειραματιζόμαστε με νέους τρόπους να είστε και να σχετίζεστε, πρώτα μέσα στην ασφάλεια της θεραπευτικής σχέσης και μετά έξω, στη ζωή. Ο καθένας μας είναι ταυτόχρονα κάποιος που έχει πληγωθεί και κάποιος που έχει βρει τρόπους να αντέξει και να φροντίσει τον εαυτό του. Στη θεραπεία δίνουμε χώρο και στα δύο.

Οι βασικές αρχές

Το «εδώ και τώρα»

Η ψυχοθεραπεία Gestalt δεν αγνοεί το παρελθόν. Το συναντά όμως εκεί όπου συνεχίζει να ζει: σε αυτό που νιώθουμε και κάνουμε σήμερα. Ό,τι μας διαμόρφωσε φαίνεται μέσα στη συνεδρία, στον τρόπο που μιλάμε, αναπνέουμε, κινούμαστε και σχετιζόμαστε. Μπορεί, για παράδειγμα, να μιλάμε για κάτι που μας πόνεσε και να χαμογελάμε, ή να κρατάμε την ανάσα μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Όταν το προσέχουμε τη στιγμή που συμβαίνει, η αλλαγή δεν μένει στη θεωρία: τη ζούμε.

Η θεραπευτική σχέση ως διάλογος

Η ψυχοθεραπεύτρια δεν κάθεται απέναντι σαν ουδέτερη παρατηρήτρια που μόνο ακούει· είναι παρούσα, συνομιλεί και ανταποκρίνεται ως άνθρωπος. Η ίδια η σχέση μας γίνεται χώρος δουλειάς: ό,τι επαναλαμβάνεται στις σχέσεις σας, για παράδειγμα η δυσκολία να πείτε «όχι» ή ο φόβος ότι θα ενοχλήσετε, μπορεί να εμφανιστεί και εδώ. Και εδώ μπορεί να αλλάξει. Είναι μια ευκαιρία να πείτε αυτό που δεν τολμάτε αλλού, σε μια σχέση όπου δεν θα σας κρίνουν.

Επίγνωση (awareness)

Κεντρικός στόχος είναι να προσέξουμε πώς κάνουμε αυτό που κάνουμε: τι αποφεύγουμε, πότε αφήνουμε τον εαυτό μας πίσω (για παράδειγμα όταν λέμε «ναι» ενώ μέσα μας θέλουμε να πούμε «όχι»), τι χρειαζόμαστε και δεν το ζητάμε. Η επίγνωση είναι κάτι παραπάνω από το να ξέρουμε κάτι για τον εαυτό μας. Είναι να το βλέπουμε και να το νιώθουμε τη στιγμή που συμβαίνει, και είναι το πρώτο βήμα κάθε αυθεντικής αλλαγής.

Σώμα, συναίσθημα και σκέψη μαζί

Σκέψη, συναίσθημα και σώμα δεν διαχωρίζονται. Ένα σφίξιμο στο σώμα, η ρηχή αναπνοή ή η ίδια η στάση του σώματος λένε συχνά όσα δεν έχουν βρει ακόμα λέξεις. Γι' αυτό η ψυχοθεραπεία Gestalt δίνει προσοχή και σε όσα λέει το σώμα, όχι μόνο στα λόγια.

Το πείραμα

Αντί να μιλάμε μόνο για την αλλαγή, τη δοκιμάζουμε με ασφάλεια μέσα από μικρά πειράματα στη συνεδρία: να πούμε επιτέλους όσα δεν είπαμε ποτέ σε κάποιον, να πούμε μια φράση με άλλα λόγια ή με άλλη φωνή και να δούμε πώς νιώθουμε, να ζητήσουμε κάτι που συνήθως δεν τολμάμε να ζητήσουμε. Αυτό που ζούμε μας αλλάζει πιο βαθιά από αυτό που απλώς καταλαβαίνουμε.

Σε ποιους ταιριάζει η ψυχοθεραπεία Gestalt;

Η ψυχοθεραπεία Gestalt ταιριάζει συχνά σε ανθρώπους που αναζητούν όχι μόνο ανακούφιση από αυτό που τους δυσκολεύει, αλλά και να καταλάβουν πιο βαθιά τον εαυτό τους και το πώς ξεκίνησαν οι δυσκολίες τους. Μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική αν:

  • νιώθετε ότι επαναλαμβάνετε τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις σας
  • δυσκολεύεστε να αναγνωρίσετε τις πραγματικές σας ανάγκες ή να τις ζητήσετε
  • λειτουργείτε κυρίως μέσα από ρόλους, συνήθειες ή προσδοκίες που έχουν διαμορφωθεί με τα χρόνια και δεν σας εκφράζουν πια
  • θέλετε να εξερευνήσετε τη σύνδεση ανάμεσα στις σκέψεις, τα συναισθήματα και το σώμα σας
  • νιώθετε ότι ζείτε «στον αυτόματο πιλότο» και έχετε απομακρυνθεί από ό,τι σας δίνει ζωντάνια και νόημα
  • δυσκολεύεστε να εκφράσετε ή ακόμα και να αναγνωρίσετε αυτό που νιώθετε
  • είστε πολύ αυστηροί με τον εαυτό σας ή ζείτε με έναν έντονο εσωτερικό επικριτή
  • περνάτε μια μετάβαση ή απώλεια (χωρισμό, πένθος, αλλαγή ζωής) και θέλετε να της δώσετε χώρο
  • έχετε ήδη κατανοήσει «με το μυαλό» τι σας συμβαίνει, αλλά αυτό δεν αρκεί για να αλλάξει κάτι
  • θέλετε μια θεραπευτική σχέση όπου η ψυχοθεραπεύτρια είναι παρούσα και συνομιλεί, όχι απλώς ακούει

Η ίδια προσέγγιση δεν ταιριάζει σε όλους. Εξαρτάται από το τι χρειάζεται, τι αναζητά και με τι νιώθει πιο άνετα η καθεμία και ο καθένας. Κάποιοι βρίσκουν πολύ βοηθητικό ότι η ψυχοθεραπεία Gestalt δουλεύει με αυτό που ζούμε μέσα στη συνεδρία, ενώ άλλοι νιώθουν πιο άνετα με πιο δομημένες προσεγγίσεις, με συγκεκριμένα βήματα. Αυτό μπορούμε να το δούμε μαζί σε μια πρώτη επικοινωνία.

Διαβάστε περισσότερα στο άρθροΤι είναι η ψυχοθεραπεία Gestalt και σε ποιους ανθρώπους ταιριάζει

Πότε ίσως χρειάζεται κάτι διαφορετικό

  • Σε σοβαρές ψυχιατρικές δυσκολίες: σε ψύχωση ή σοβαρή εξάρτηση από ουσίες χρειάζεται συνεργασία με ψυχίατρο ή εξειδικευμένο πλαίσιο.
  • Όταν ζητάτε ένα σύντομο, δομημένο πρόγραμμα: αν θέλετε ένα πρόγραμμα με συγκεκριμένα βήματα για ένα σύμπτωμα (π.χ. μια συγκεκριμένη φοβία), μια πιο δομημένη προσέγγιση με ασκήσεις για το σπίτι, όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική, ίσως ταιριάζει καλύτερα.
  • Όταν ζητάτε κυρίως συμβουλές: αν θέλετε έναν ειδικό να σας πει τι να κάνετε, η ψυχοθεραπεία Gestalt ίσως σας φανεί διαφορετική. Δεν δίνει έτοιμες λύσεις, αλλά σας βοηθά να βρείτε τις δικές σας.

Αν δεν είστε σίγουροι, μπορούμε να το συζητήσουμε μαζί. Και αν κρίνω ότι κάτι άλλο θα σας βοηθούσε περισσότερο, θα σας κατευθύνω κατάλληλα.

Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη;

Ναι. Οι ανασκοπήσεις της έρευνας δείχνουν ότι η ψυχοθεραπεία Gestalt είναι εξίσου αποτελεσματική με άλλες τεκμηριωμένες προσεγγίσεις, για δυσκολίες όπως η κατάθλιψη, το άγχος, τα σωματικά συμπτώματα που συνδέονται με το άγχος και η ρύθμιση των συναισθημάτων. Παράλληλα, η έρευνα για την ψυχοθεραπεία γενικά καταλήγει σταθερά στο ίδιο συμπέρασμα: αυτό που μετράει περισσότερο για το αν μια θεραπεία θα βοηθήσει είναι η ποιότητα της σχέσης θεραπευτή και θεραπευόμενου. Αυτή ακριβώς τη σχέση βάζει η ψυχοθεραπεία Gestalt στο κέντρο της δουλειάς της. Η έρευνα στον χώρο συνεχίζεται, με διεθνή βάση δεδομένων από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Gestalt (EAGT).