Featured — June 2026
Είναι η online ψυχοθεραπεία αποτελεσματική μέσα από μια οθόνη;
Tα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στην διαδικτυακή ψυχοθεραπεία. Για όσους ζουν στο εξωτερικό, κατοικούν σε απομακρυσμένες περιοχές, έχουν περιορισμένο χρόνο ή αναζητούν θεραπεία στη μητρική τους γλώσσα, η δυνατότητα συνεδριών μέσω βιντεοκλήσης έχει ανοίξει νέους δρόμους πρόσβασης στη φροντίδα της ψυχικής υγείας. Παράλληλα, η εξάπλωση της διαδικτυακής θεραπείας έχει γεννήσει εύλογα ερωτήματα: Μπορεί να δημιουργηθεί πραγματική θεραπευτική σύνδεση μέσα από μια οθόνη; Χάνεται κάτι από την ανθρώπινη παρουσία; Είναι εξίσου αποτελεσματική με τη δια ζώσης θεραπεία; Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η online ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική για ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών δυσκολιών, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σταθερή θεραπευτική σχέση και ενεργή συμμετοχή του θεραπευόμενου. Παράλληλα, αναγνωρίζονται και ορισμένοι περιορισμοί που σχετίζονται με την απουσία της φυσικής συνύπαρξης και ορισμένων μη λεκτικών στοιχείων της επικοινωνίας. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι η θεραπευτική συμμαχία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες επιτυχίας και στην online θεραπεία (Aafjes-van Doorn et al., 2024). Όμως, πέρα από το ερώτημα της αποτελεσματικότητας, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε κάτι βαθύτερο: Τι είναι αυτό που θεραπεύει στην ψυχοθεραπεία; Η ψυχοθεραπεία δεν συμβαίνει στο φυσικό χώρο, συμβαίνει στη σχέση. Δεν πρόκειται απλώς για μια διαδικασία επεξεργασίας προβλημάτων, αλλά για μια ανθρώπινη συνάντηση. Οι θεραπευόμενοι δεν έρχονται μόνο για να μιλήσουν για τις δυσκολίες τους, αλλά για να βιώσουν έναν διαφορετικό τρόπο σχέσης. Τι σημαίνει αυτό; ότι ψάχνουν έναν χώρο όπου μπορούν να εκφραστούν χωρίς να κριθούν, να μιλήσουν για σκέψεις που δεν μπορούν να εκφράσουν αλλού, να ακουστούν χωρίς να χρειαστεί να αποδείξουν την αξία τους και να ανακαλύψουν πτυχές του εαυτού τους που ίσως παρέμεναν κρυμμένες. Από αυτή τη σκοπιά, η θεραπευτική αλλαγή δεν είναι αποτέλεσμα μόνο τεχνικών, αλλά γεννιέται μέσα στη σχέση. Και αυτό είναι κάτι που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν οι δύο άνθρωποι βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο. H ψυχοθεραπεία εστιάζει σε θεμελιώδη ανθρώπινα ζητήματα, άγχη, φόβους και συγκρούσεις, μοναξιά, την ελευθερία, την ευθύνη, την αβεβαιότητα, το νόημα ζωής και τη θνητότητα. Από αυτή την οπτική, η θεραπεία δεν περιορίζεται από τη φυσική απόσταση. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει έναν χώρο όπου ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του μέσα στις πραγματικές συνθήκες της ζωής του. Για Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό, συχνά αναδύονται υπαρξιακά ζητήματα όπως η αποξένωση, η αίσθηση ότι βρίσκονται «ανάμεσα σε δύο κόσμους», η απώλεια οικείων αναφορών και οι δυσκολίες του ανήκειν. Σε αυτό το πλαίσιο, η δυνατότητα να μιλούν στη μητρική τους γλώσσα με έναν θεραπευτή που κατανοεί το πολιτισμικό τους πλαίσιο μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα νοήματος και σύνδεσης. Η σχεσιακή οπτική στην ψυχοθεραπεία υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι διαμορφώνονται μέσα στις σχέσεις τους και ότι τα ψυχικά τραύματα και δυσκολίες συχνά έχουν σχεσιακή προέλευση. Παρότι η οθόνη εισάγει ένα διαφορετικό πλαίσιο επικοινωνίας, οι σχεσιακές διεργασίες συνεχίζουν να αναδύονται στη σχέση με την ψυχολόγο. Οι θεραπευόμενοι μπορεί να κουβαλάνε σχεσιακές εμπειρίες ότι δεν ακούγονται αρκετά, να φοβούνται την κριτική, να αποσύρονται συναισθηματικά ή να δυσκολεύονται να εκφράσουν τις ανάγκες τους. Όλα αυτά μπορούν να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας όπως ακριβώς και στη δια ζώσης θεραπεία. Ένα ακόμη πλεονέκτημα της διαδικτυακής ψυχοθεραπείας αφορά την πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα εκεί όπου τα δημόσια συστήματα υγείας είναι επιβαρυμένα, οι λίστες αναμονής για ψυχοθεραπεία μπορεί να φτάνουν τους πολλούς μήνες ή ακόμη και τον έναν χρόνο. Για πολλούς ανθρώπους που ζουν μακριά από τον τόπο καταγωγής τους, η online ψυχοθεραπεία δεν αποτελεί μια δεύτερη επιλογή. Αποτελεί μια ουσιαστική δυνατότητα να λάβουν στήριξη, να συνδεθούν με τον εαυτό τους, να επεξεργαστούν τις δυσκολίες τους και να δημιουργήσουν έναν σταθερό χώρο ψυχικής φροντίδας εκεί όπου βρίσκονται. Επίσης, το γεγονός ότι βρίσκονται στον δικό τους χώρο αποτελεί έναν επιπλέον παράγοντα που τους επιτρέπει να εκτεθούν σταδιακά και με τον δικό τους ρυθμό. Δεν είναι λίγοι οι Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό και επιλέγουν να συνεργαστούν διαδικτυακά με Έλληνες ψυχοθεραπευτές, τόσο για λόγους γλώσσας και πολιτισμικής κατανόησης όσο και επειδή το κόστος της θεραπείας είναι συχνά σημαντικά χαμηλότερο από εκείνο που θα συναντούσαν στη χώρα διαμονής τους. Αυτό καθιστά εφικτή τη συνέχιση μιας θεραπευτικής διαδικασίας που διαφορετικά ίσως να μην μπορούσαν να υποστηρίξουν οικονομικά. Η θεραπευτική σχέση δεν οικοδομείται αποκλειστικά μέσα από τη φυσική εγγύτητα αλλά μέσα από την αυθεντική παρουσία, την ενσυναίσθηση και τη δυνατότητα αμοιβαίας συνάντησης. Ιδιαίτερα για ανθρώπους που δυσκολεύονται να βρεθούν στον ίδιο χώρο με έναν άγνωστο, που νιώθουν άβολα με το σώμα τους ή που δυσκολεύονται να μοιραστούν προσωπικά ζητήματα σε ένα ανοίκειο περιβάλλον, η ψυχοθεραπεία από την ασφάλεια του προσωπικού τους χώρου μπορεί να αποτελέσει μια πολύτιμη δυνατότητα. Για κάποιους ανθρώπους, η οθόνη λειτουργεί αρχικά ως ένα προστατευτικό πλαίσιο που διευκολύνει την έκφραση και το άνοιγμα. Όπως μου είπε πρόσφατα μία θεραπευόμενη, με την οποία δεν έχουμε συναντηθεί ποτέ δια ζώσης και η οποία δυσκολεύεται ιδιαίτερα να μιλήσει για προσωπικά της θέματα ακόμη και σε ανθρώπους που γνωρίζει εδώ και χρόνια: «Αν δεν ήταν να κάνουμε συνεδρίες διαδικτυακά, δεν νομίζω ότι θα ξεκινούσα ψυχοθεραπεία. Περιμένω όλη την εβδομάδα αυτή την ώρα, γιατί είναι το μόνο μέρος όπου μπορώ να μιλήσω για όλα αυτά που δεν μπορώ να πω στους υπόλοιπους». Η ουσία της ψυχοθεραπείας δεν βρίσκεται στην απόσταση των σωμάτων αλλά στην ποιότητα της παρουσίας. Καμία οθόνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τη φυσική συνάντηση. Ωστόσο, η ανθρώπινη επαφή δεν περιορίζεται αποκλειστικά στον φυσικό χώρο. Όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, αυθεντικότητα, δέσμευση και πραγματικό ενδιαφέρον, η θεραπευτική σχέση μπορεί να αναπτυχθεί και να γίνει βαθιά μεταμορφωτική ακόμη και μέσα από απόσταση. Βιβλιογραφία: Katie Aafjes-van Doorn, Daniel S. Spina, Sarah J. Horne, Vera Békés, The association between quality of therapeutic alliance and treatment outcomes in teletherapy: A systematic review and meta-analysis, Clinical Psychology Review, Volume 110, 2024, 102430, ISSN 0272-7358, https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102430. Norwood C, Moghaddam NG, Malins S, Sabin-Farrell R. Working alliance and outcome effectiveness in videoconferencing psychotherapy: A systematic review and noninferiority meta-analysis. Clin Psychol Psychother. 2018;25:797–808. https://doi.org/10.1002/cpp.2315 ......
