«Η μητέρα μου δεν με άκουσε ποτέ πραγματικά.»
«Ο πατέρας μου δεν ήταν εκεί όταν τον χρειαζόμουν.»
«Αν μου είχαν δώσει ό,τι χρειαζόμουν και με είχαν αγαπήσει αλλιώς, σήμερα θα ήμουν κάποια άλλη.»
«Οι γονείς μου δεν ήξεραν πώς πραγματικά ένιωθα μέσα μου και τι περνούσα στο σχολείο.»
Μεγαλώνοντας, πολλοί από εμάς φτάνουμε σε ένα σημείο όπου βλέπουμε με περισσότερη καθαρότητα τι μας έλειψε συναισθηματικά από τους γονείς μας. Την τρυφερότητα που δεν πήραμε όπως τη χρειαζόμασταν. Την αποδοχή και τον χώρο που δεν υπήρξε για τη λύπη, την απογοήτευση, τον θυμό μας και όλα τα κομμάτια του εαυτού μας που μπορεί να μάθαμε να κρύβουμε.
Δεν χρειάζεται να ήταν μεγάλες και σοβαρές απογοητεύσεις που δεν επιτρεπόταν να εκφράσουμε. Μπορεί να ήταν η στάση του μπαμπά, που τον βλέπαμε απορροφημένο κάπου αλλού και μη διαθέσιμο για εμάς. Ή η κούραση της μαμάς, που μεταφραζόταν στο «δεν έχει χρόνο για μένα». Συγκρίσεις με αδέλφια ή συμμαθητές. Μια μαμά που προσπαθούσε να τα βγάλει πέρα με δουλειά, παιδιά, σπίτι και υποχρεώσεις, κάτι που, όσο είμαστε μικρά, δεν μπορούμε να δουμε καθαρά και να κατανοήσουμε, αλλά μένουμε με την απογοήτευση ότι δεν μας φρόντισαν. Πράγματα πολύ καθημερινά, που όμως άφησαν μέσα μας ένα κενό και μια αίσθηση ότι δεν μας είδαν πραγματικά και δεν μας φρόντισαν όπως μας άξιζε. Ένα διάχυτο αίσθημα αδικίας.
Ο θυμός αυτός και η βαθιά απογοήτευση έχουν θέση. Και όμως, μερικές φορές μένουμε στην ενήλικη ζωή με αυτά τα συναισθήματα με ένα παιδικό σχεδόν παράπονο πολύ περισσότερο απ' όσο μας βοηθά και μας εξυπηρετεί.
Όσα γράφω εδώ δεν αφορούν φυσικά τις περιπτώσεις γονέων που κακοποίησαν ή παραμέλησαν τα παιδιά τους. Όταν ένα παιδί υπέστη βία, εκμετάλλευση ή συστηματική παραμέληση, ο θυμός του δεν είναι κάτι που χρειάζεται να «ξεπεραστεί», και δεν χρωστά κατανόηση ή συγχώρεση προς όσους το έβλαψαν. Εκεί, το ζητούμενο είναι άλλο: να αναγνωριστεί το τραύμα, να βρει ο άνθρωπος ασφάλεια και να μπορέσει να βάλει τα όρια που τον προστατεύουν.
Εδώ αναφέρομαι σε γονείς που έκαναν λάθη και πλήγωσαν τα παιδιά τους με τρόπους λιγότερο εμφανείς, σε γονεϊκές αστοχίες, αλλά και που όμως συνοδεύονταν από αρκετή υποστήριξη και φροντίδα. Γονείς που μας φρόντισαν και μας αγάπησαν με τον τρόπο που ήξεραν, και ταυτόχρονα δεν μπόρεσαν να μας δώσουν όλα όσα χρειαζόμασταν.
Ο θυμός που χρειάστηκε κάποτε να ειπωθεί
Για πολλούς ανθρώπους, ο θυμός προς τους γονείς ήταν για χρόνια απαγορευμένος. Δεν μπορούσαμε να τον νιώσουμε, πόσο μάλλον να τον εκφράσουμε. Όταν δεν έχουμε μάθει να νιώθουμε ασφάλεια στην αυθόρμητη ύπαρξή μας, ο θυμός προς αυτούς που μας φροντίζουν μοιάζει επικίνδυνος, γιατί απειλεί τη σχέση από την οποία εξαρτάται η επιβίωσή μας. Έτσι, το παιδί συχνά μαθαίνει να στρέφει τον θυμό προς τον εαυτό του: «Εγώ ήμουν δύσκολο παιδί», «Εγώ φταίω», «Κάτι πάει λάθος με μένα».
Όταν λοιπόν, ως ενήλικες, επιτρέπουμε στον εαυτό μας να θυμώσει, αυτό μπορεί να είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα. Ο θυμός αυτός μπορεί να εκφράζει ότι η ανάγκη μας για αγάπη και αποδοχή ήταν δίκαιη. Ότι δεν φταίγαμε εμείς για όσα δεν μας δόθηκαν.
Στην ψυχοθεραπεία Gestalt θα λέγαμε ότι ο θυμός εδώ λειτουργεί ως όριο: ξεχωρίζει το «εγώ» από το «εσύ», αυτό που μου συνέβη από αυτό που είμαι. Είναι ένας τρόπος να πω «αυτό δεν ήταν εντάξει για μένα».
Όταν μένουμε στη θέση του παιδιού που ακόμη περιμένει
Ο θυμός έχει νόημα όταν τον αισθανόμαστε και τον αφήνουμε να μας οδηγήσει προς αυτό που μας ζητά: να βάλουμε ένα όριο, να διεκδικήσουμε, να αναγνωρίσουμε μια ανάγκη που έμεινε χωρίς απάντηση, ή και να πενθήσουμε όσα δεν ήρθαν και δεν θα έρθουν.
Κάποια στιγμή, όμως, ο θυμός μπορεί να πάψει να κινείται. Γίνεται ένας τρόπος να βλέπουμε ολόκληρη την ιστορία μας. Οι γονείς μπαίνουν στη θέση των αιώνιων θυτών, εκείνων που μας έβλαψαν ανεπανόρθωτα, και εμείς μένουμε σαν να ήμασταν το κακοποιημένο παιδί, ακόμη κι όταν η ιστορία μας είχε μέσα της και φροντίδα, και αγάπη, και στιγμές που μας είδαν. Επιστρέφουμε ξανά και ξανά στα ίδια: σε αυτά που δεν έκαναν, σε αυτά που μας έλειψαν και στα λάθη τους.
Και κάθε φορά ανακυκλώνονται τα ίδια συναισθήματα: απογοήτευση, θυμός, βαθιά λύπη. Μερικές φορές και ντροπή, γιατί κάπου μέσα μας ακόμη αναρωτιόμαστε μήπως, τελικά, δεν αξίζαμε κάτι καλύτερο.
Ίσως υπάρχει κάτι παράδοξο εδώ. Όσο μένουμε στον θυμό, μένουμε και στη σχέση. Ο θυμός κατά κάποιον τρόπο κρατά ζωντανή μια ελπίδα: ότι κάποια μέρα θα καταλάβουν, θα αναγνωρίσουν τα λάθη τους, θα ζητήσουν συγγνώμη, θα μας δώσουν επιτέλους αυτό που περιμέναμε. Σαν να μην ξέρουμε πώς αλλιώς να σταθούμε απέναντί τους, παρά μόνο περιμένοντας να μας δώσουν αυτό που αισθανόμαστε ότι μας χρωστάνε. Και εδώ προκύπτει με έναν ιδιαίτερο τρόπο η αέναη ανάγκη του παιδιού να κρατήσει τη σχέση με τους γονείς παρόλο που μπορεί να φαίνεται δύσκολο ή απορριπτικό προς εκείνους.
Στη γλώσσα της ψυχοθεραπείας Gestalt, αυτό μοιάζει με μια ανολοκλήρωτη εμπειρία: μια ανάγκη που δεν βρήκε ανταπόκριση και συνεχίζει να ζητά να κλείσει. Μόνο που προσπαθούμε να την κλείσουμε με τους ίδιους ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο, και η απογοήτευση επαναλαμβάνεται.
Και υπάρχει κάτι ακόμη. Η αυστηρή ματιά με την οποία κοιτάμε τους γονείς μας σπάνια μένει μόνο σε εκείνους. Συχνά είναι η ίδια ματιά που στρέφουμε στον εαυτό μας, στους συντρόφους μας, στα παιδιά μας. Μια ματιά που μετρά ελλείψεις, λάθη, ανεπάρκειες και δυσκολεύεται να χωρέσει την ανθρώπινη ατέλεια.
Το να αγαπώ τους γονείς μου δεν σημαίνει ότι τους θεωρώ τέλειους
Πολλές φορές ο θυμός που αισθανόμαστε δεν μας αφήνει να δούμε τις υπόλοιπες πλευρές της σχέσης μας μαζί τους. Το ότι, για παράδειγμα, οι γονείς μας ήταν και εκείνοι νέοι, το ότι και εκείνοι προσπαθούσαν να κάνουν το καλύτερο που μπορούσαν με τα μέσα που είχαν εκείνη τη στιγμή, ότι στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν έκαναν λάθη, όπως έκαναν και θα κάνουμε και εμείς. Όσο τέλειοι και αν προσπαθούμε να είμαστε και όσο καλά και αν αναγνωρίζουμε τα λάθη των άλλων.
Είναι ανέφικτο να μην κάνουμε λάθη στη σχέση μας με τους άλλους, όσο και να αναγνωρίζουμε τα λάθη των άλλων μαζί μας. Μεγαλώνουμε περίπλοκα συναισθηματικά πλάσματα που εξαρτώνται πλήρως από εμάς, έχουν το βλέμμα τους συνεχώς στραμμένο επάνω μας και συχνά έχουν ανάγκες αντίθετες με τις δικές μας. Και ταυτόχρονα προσπαθούμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε δουλειά, υποχρεώσεις, επαγγελματική εξέλιξη, σπουδές, οικονομικές απαιτήσεις, θέματα υγείας και σχέσεων. Βλέπουμε λοιπόν ότι η τέλεια εναρμόνιση με τις ανάγκες τους είναι κάτι ουτοπικό. Όμως, η κατανόηση του κόσμου μέσα από τη θέση των γονιών μας είναι δύσκολη όταν κυριαρχεί ο θυμός και το παράπονο για όσα δεν πήραμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιολογώ τους γονείς μου. Το να αναγνωρίσω την ανθρώπινη φύση τους δεν αλλάζει το ότι κάποια πράγματα με πλήγωσαν. Σημαίνει ότι μπορώ να δω και τα δύο: αυτό που μου έλειψε και τους ανθρώπους που, με τα όριά τους, προσπάθησαν ίσως να κάνουν το καλύτερο που μπορούσαν.
Και αυτή η ματιά συνήθως δεν είναι διαθέσιμη από την αρχή. Στην εφηβεία και στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής, τα συναισθήματα προς τους γονείς είναι συχνά πολύ έντονα. Είναι η περίοδος όπου χρειάζεται να διαφοροποιηθούμε από εκείνους και να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε εμείς, και ο θυμός πολλές φορές μας βοηθά σε αυτή τη διαφοροποίηση. Με τον χρόνο, καθώς ωριμάζουμε, αυτά τα συναισθήματα μπορεί σιγά σιγά να υποχωρούν και να αφήνουν χώρο και για άλλες πλευρές της σχέσης.
Συχνά αυτό συμβαίνει όταν γινόμαστε εμείς γονείς. Βρισκόμαστε ξαφνικά στη θέση τους και βλέπουμε από μέσα πόσο αδύνατο είναι να προβλέπουμε και να αναγνωρίζουμε διαρκώς όλες τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών μας. Κουρασμένοι, αγχωμένοι, με το μυαλό αλλού, χάνουμε στιγμές όπου το παιδί μας χρειαζόταν να το δούμε. Και κάπου εκεί, μαζί με την ενοχή, μπορεί να γεννηθεί και μια καινούργια κατανόηση για τους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν.
Δεν συμβαίνει όμως πάντα έτσι. Για κάποιους ανθρώπους, η γονεϊκότητα ξαναζωντανεύει τον παλιό πόνο. Κοιτάζοντας πόσο μικρό και εξαρτημένο είναι το δικό τους παιδί, αναρωτιούνται πώς μπόρεσαν οι δικοί τους γονείς να μην είναι τόσο ευαισθητοποιημένοι ως προς τις δικές τους ανάγκες. Και εκεί, ο θυμός δεν είναι εμπόδιο· μπορεί να γίνει η αφετηρία για να δούμε τι δεν θέλουμε να επαναλάβουμε. Ούτε χρειάζεται, βέβαια, να γίνουμε γονείς για να φτάσουμε σε μια πιο ολόκληρη οπτική. Αυτή μπορεί να έρθει μέσα από άλλες σχέσεις, απώλειες, την ψυχοθεραπεία ή απλώς μέσα από τον χρόνο και την ωρίμανση.
Το να αγαπώ τους γονείς μου δεν σημαίνει ότι αναγνωρίζω αυτόματα πως δεν έχουν κάνει λάθη. Οι γονείς και όλοι οι άνθρωποι γύρω μας δεν είναι ανάγκη να είναι τέλειοι για να τους αγαπάμε.
Είναι άνθρωποι, με τα δικά τους ελαττώματα, τους φόβους τους, τις δικές τους ανάγκες που επίσης πολλές φορές δεν βρήκαν ανταπόκριση. Όταν περιμένουμε ότι θα έπρεπε να είναι πάντα απόλυτα διαθέσιμοι στις ανάγκες μας, ουσιαστικά τους ζητάμε να είναι τέλειοι. Το μόνο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι ότι κάποιες φορές βρήκαν την ψυχική γενναιότητα να δουν τι δεν έκαναν σωστά και να προσπαθήσουν να μας το αναγνωρίσουν στο παρόν.
Ο Winnicott, παιδίατρος και ψυχαναλυτής, ένας από τους σημαντικότερους που δούλεψαν με παιδιά και μητέρες, μιλούσε για την «αρκετά καλή» μητέρα (good enough mother): όχι την τέλεια, αλλά την αρκετά παρούσα και συντονισμένη, ώστε το παιδί να μπορεί να αναπτυχθεί. Η ιδέα αυτή έχει μέσα της κάτι πολύ ανθρώπινο. Δεν περιγράφει έναν γονιό χωρίς λάθη. Περιγράφει έναν γονιό που κάνει λάθη και, μέσα σε αυτά, το παιδί καταφέρνει να βρει τον δρόμο του.
Κάτι παρόμοιο έδειξε και η έρευνα του Edward Tronick, ο οποίος μελέτησε για χρόνια την αλληλεπίδραση μητέρας και βρέφους. Στις έρευνές του, μητέρα και βρέφος βρίσκονταν σε συντονισμό μόνο περίπου στο 30% του χρόνου. Τον υπόλοιπο χρόνο υπήρχαν μικρές ρήξεις: η μητέρα δεν καταλάβαινε τι χρειαζόταν το μωρό, αργούσε ή ήταν εστιασμένη αλλού. Αυτό που φάνηκε να έχει σημασία για την αίσθηση ασφάλειας του παιδιού δεν ήταν να μη συμβαίνουν ρήξεις, αλλά να ακολουθεί η επανόρθωση: η επιστροφή στη σχέση και η προσπάθεια να ξανασυναντηθούν. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κανένας γονιός δεν μπορεί να είναι διαρκώς συντονισμένος με το παιδί του, και ότι αυτό δεν είναι απαραίτητο για την υγιή ανάπτυξη του παιδιού. Χρειάζεται ωστόσο να υπάρχουν αρκετές επανορθώσεις. Μέσα από αυτές, το παιδί μαθαίνει ότι μια ρήξη δεν σημαίνει το τέλος της σχέσης, ότι τα δύσκολα συναισθήματα μπορούν να αλλάξουν και ότι και οι δύο νοιάζονται αρκετά για τη σχέση, ώστε να ξαναπροσπαθούν. Όσο το παιδί μεγαλώνει, η επανόρθωση παίρνει και τη μορφή λέξεων: ένας γονιός που μπορεί να πει «σε στεναχώρησα» ή «δεν σε άκουσα πριν». Έτσι το παιδί δεν μένει μόνο με τη δυσαρέσκεια και την απογοήτευση, αλλά και με την αίσθηση ότι είναι σημαντικό για τον γονιό του και ότι εκείνος βλέπει ότι μπορεί να έκανε κάτι που το πλήγωσε.
Η επανόρθωση όμως δεν κινείται μόνο από τον γονιό προς το παιδί. Ήδη τα βρέφη κάνουν τις δικές τους μικρές προσπάθειες να ξαναβρούν τον γονιό τους. Στην παιδική ηλικία η ευθύνη για την επανόρθωση ανήκει κυρίως στον γονιό. Μεγαλώνοντας όμως, και ιδιαίτερα στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή, χρειάζεται και εμείς να αναλαμβάνουμε την ευθύνη μας για τις φορές που γινόμαστε σκληροί με τους γονείς μας ή τους πληγώνουμε. Έτσι η σχέση γίνεται σταδιακά πιο ισότιμη: από μια σχέση όπου ο ένας φροντίζει και ο άλλος φροντίζεται, σε μια σχέση δύο ενηλίκων που μπορούν να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον.
Και έτσι όταν αρχίζουμε να βλέπουμε τους γονείς μας ως ανθρώπους, μπορεί να αναδυθούν άλλες ερωτήσεις:
Ποιος φρόντισε τη μητέρα μου όταν ήταν εκείνη παιδί;
Τι έμαθε ο πατέρας μου για τη σκληρότητα ή την αποστασιοποίηση, πριν γίνει ο ίδιος σκληρός;
Από τι μπορεί να προσπαθούσαν να με προστατέψουν όταν μου απαγόρευαν τόσα πολλά;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν σβήνουν τον πόνο. Δεν τους απαλλάσσουν από την ευθύνη τους. Μας επιτρέπουν όμως να κρατήσουμε δύο αλήθειες μαζί: ότι μας πλήγωσαν και ότι κι εκείνοι κουβαλούσαν τα δικά τους τραύματα, όπως αναπόφευκτα θα κουβαλάμε κι εμείς τα δικά μας.
Συγχωρώ: να κάνω χώρο
Συχνά, όταν μιλάμε για τους γονείς μας, εμφανίζεται η λέξη «συγχώρεση», και μαζί της μια πίεση: ότι «πρέπει» να συγχωρέσουμε, να σβήσουμε αυτά που έγιναν για να προχωρήσουμε. Η συγχώρεση όμως δεν είναι υποχρέωση, και δεν μπορεί να βιαστεί.
Η ετυμολογία της λέξης ίσως ανοίγει μια διαφορετική ματιά. Το «συγχωρώ» προέρχεται από το αρχαίο συγχωρέω, από το σύν και το χωρέω, που συνδέεται με τον χῶρο και σημαίνει «κάνω χώρο, παραχωρώ». Στην αρχαιότητα, το συγχωρώ σήμαινε κυρίως ότι ότι επιτρέπω σε κάτι να εισέλθει. Σε αυτή την πρώτη του σημασία, λοιπόν, δεν μιλάει για λήθη ούτε για δικαίωση. Μιλάει για χώρο.
Ίσως αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι να ξεχάσουμε ή να δικαιολογήσουμε, αλλά να κάνουμε χώρο: για τον πόνο μας και, δίπλα του, για την κατανόηση και την αποδοχή της ανθρώπινης φύσης των γονιών μας. Να χωρέσουν και τα δύο μέσα μας χωρίς το ένα να ακυρώνει το άλλο.
Η έρευνα για τον δεσμό στους ενήλικες περιγράφει κάτι πολύ κοντινό. Οι άνθρωποι με πιο ασφαλή δεσμό μιλούν για τους γονείς τους με ισορροπία: αναγνωρίζουν τι τους πλήγωσε και ταυτόχρονα βλέπουν τους περιορισμούς και τις δυσκολίες των γονιών τους. Άλλοι άνθρωποι μένουν μπλεγμένοι σε έναν θυμωμένο λόγο για τους γονείς, σαν η σύγκρουση να συμβαίνει ακόμη τώρα. Και το ελπιδοφόρο είναι ότι αυτή η ισορροπία μπορεί να κατακτηθεί και αργότερα, ακόμη και από ανθρώπους με δύσκολη παιδική ηλικία, μέσα από νέες σχέσεις ή την ψυχοθεραπεία. Οι ερευνητές το ονόμασαν «κερδισμένη ασφάλεια» (earned security).
Υπάρχει μια φράση που επαναλαμβάνεται συχνά στον χώρο της ψυχοθεραπείας: ότι η συγχώρεση είναι να εγκαταλείψουμε την ελπίδα για ένα καλύτερο παρελθόν. Μέσα σε αυτή την εγκατάλειψη υπάρχει ένα πένθος με το οποίο χρειάζεται να έρθουμε σε επαφή. Το πένθος για τους γονείς που θα θέλαμε να είχαμε και δεν είχαμε. Και συνήθως, όταν αυτό το πένθος βρει τον χώρο του, μπορούμε ίσως να συναντήσουμε τους γονείς που πραγματικά έχουμε.
Η ευθύνη για τη ζωή που είναι πια δική μας
Ο Irvin Yalom, στην Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία, γράφει για την ελευθερία και την ευθύνη ως μία από τις βασικές δεδομένες της ανθρώπινης ύπαρξης: είμαστε, σε μεγάλο βαθμό, οι δημιουργοί της ζωής μας. Αυτή η συνειδητοποίηση είναι ταυτόχρονα απελευθερωτική και τρομακτική. Περιγράφει συχνά πόσο εύκολα αναβάλλουμε τη ζωή μας, περιμένοντας κάποιον άλλον να αλλάξει πρώτα, να μας σώσει ή να μας δώσει την άδεια να ζήσουμε.
Όσο οι γονείς μας παραμένουν μόνο οι θύτες της ιστορίας ζωής μας, εκείνοι κρατούν και το κλειδί της αλλαγής μας και της συναισθηματικής μας κατάστασης. Αν εκείνοι αλλάξουν, θα μπορέσω να ηρεμήσω. Αν εκείνοι καταλάβουν, θα μπορέσω να προχωρήσω και να απαλλαγώ από αυτόν τον θυμό. Και αν εκείνοι μείνουν έτσι όπως είναι, αρνούμενοι να δουν πώς επηρεάστηκα από τη σχέση μας, τότε θα είμαι για πάντα δέσμια-ος αυτής της σχέσης.
Δεν πρόκειται για ενοχή ούτε για κατηγορία προς όποιον πονάει. Ό,τι συνέβη στην παιδική ηλικία δεν ήταν δική μας ευθύνη. Αυτό που κάνουμε σήμερα με όσα μας συνέβησαν, όμως, μπορεί σιγά σιγά να γίνει δικό μας. Και υπάρχει και η περατότητα: οι γονείς μας μεγαλώνουν, ο χρόνος μαζί τους δεν είναι άπειρος. Μερικές φορές αυτή η συνειδητοποίηση μας ξυπνά, όχι για να βιαστούμε να τα «λύσουμε» όλα, αλλά για να αναρωτηθούμε τι σχέση θέλουμε να έχουμε μαζί τους στον χρόνο που απομένει. Θέλουμε να μείνουμε για πάντα θυμωμένοι γι' αυτό που μας συνέβη; Ή θέλουμε να έχουμε μια σχέση βασισμένη σε τωρινά θεμέλια;
Ο εαυτός δεν είναι μια στατική οντότητα, καθορισμένη μια για πάντα από όσα έκαναν ή δεν έκαναν οι γονείς μας. Μεγαλώνουμε με «αλήθειες» για τον εαυτό μας και τους άλλους, όμως ο εαυτός είναι μια ζωντανή διαδικασία, και σε κάθε νέα σχέση υπάρχει η δυνατότητα να δημιουργηθεί ξανά. Και μια νέα σχέση μπορεί να είναι αυτή που επιλέγουμε να έχουμε με τους γονείς μας στο παρόν.
Ό,τι μας λείπει έξω, εμφανίζεται και στη θεραπευτική σχέση
Στην ψυχοθεραπεία, αυτά τα μοτίβα δεν μένουν μόνο ως αφήγηση. Ζωντανεύουν και μέσα στη σχέση. Μπορεί να προσπαθώ να έχω με την ψυχοθεραπεύτριά μου αυτό που δεν είχα με τους γονείς μου, βάζοντάς την στη θέση μιας τέλειας μητέρας, και να χρειάζομαι να μου αναγνωρίζει όλα όσα αισθάνομαι. Αυτό, μέχρι ένα σημείο, είναι θεμιτό και αναγκαίο για έναν άνθρωπο που δεν ένιωσε την αναγκαία συναισθηματική αναγνώριση. Όταν όμως μένουμε παγωμένες-οι στη θέση του παιδιού που δεν φροντίστηκε, τότε η σχέση κινδυνεύει να γίνει μια επανάληψη της παιδικής έλλειψης, αντί για μια νέα εμπειρία. Ο Perls ονόμαζε τέτοια σημεία αδιέξοδο (impasse): το σημείο όπου ο παλιός τρόπος δεν λειτουργεί πια και ένας καινούργιος δεν έχει ακόμη βρεθεί. Δεν είναι αποτυχία του ανθρώπου. Είναι ένα κομμάτι της δουλειάς που κάνουμε μαζί: να δούμε τι χρειάζεται εκείνο το παιδί και, σιγά σιγά, πώς μπορεί ο ενήλικος εαυτός να αναλάβει να το στηρίξει.
Ένα ερώτημα που μένει ανοιχτό
Η ζωή μας είναι ίσως ένας δρόμος, μια διαρκής προσπάθεια να συμπληρώσουμε τα κενά που άφησαν εκείνοι. Μπορούμε να τη ζήσουμε ως καταδίκη, μια αλυσίδα συνεπειών των πράξεών τους, ή ως μια δυνατότητα να είμαστε εμείς πια οι ενήλικες για τον εαυτό μας, δίνοντάς μας κάτι από αυτό που κάποτε μας έλειψε.
Αν μπορέσω να δω τον θυμό μου χωρίς να μείνω κλεισμένη-ος μέσα του.
Αν μπορέσω να δω τους γονείς μου ως ανθρώπους χωρίς να ακυρώσω τον πόνο μου.
Τότε ίσως το ερώτημα δεν θα είναι πια «γιατί δεν με φρόντισαν;», αλλά:
«Τι χρειάζομαι σήμερα, και πώς μπορώ να με υποστηρίξω ώστε να μην με παραμελήσω όπως στο παρελθόν;»
Βιβλιογραφία
- Hesse, E. (2008). The Adult Attachment Interview: Protocol, method of analysis, and empirical studies. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications (2nd ed., pp. 552–598). Guilford Press.
- Pearson, J. L., Cohn, D. A., Cowan, P. A., & Cowan, C. P. (1994). Earned- and continuous-security in adult attachment: Relation to depressive symptomatology and parenting style. Development and Psychopathology, 6(2), 359–373.
- Perls, F. S. (1969). Gestalt therapy verbatim. Real People Press.
- Tronick, E. Z., & Cohn, J. F. (1989). Infant-mother face-to-face interaction: Age and gender differences in coordination and the occurrence of miscoordination. Child Development, 60(1), 85–92.
- Winnicott, D. W. (1953). Transitional objects and transitional phenomena. International Journal of Psycho-Analysis, 34, 89–97.
- Yalom, I. D. (1980). Existential psychotherapy. Basic Books.



