''A ν θέλει ο άνθρωπος αλλάζει’’. Ακούγεται λογικό αλλά πόσο εφικτό είναι να συμβεί;
Όλοι έχουμε πει κάποια στιγμή ότι θέλουμε να αλλάξει κάτι που μας κουράζει σε εμάς ή στις σχέσεις μας χωρίς όμως να ξέρουμε πώς. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλέπουμε καθημερινά λογαριασμούς που εξισώνουν την αλλαγή με την αποφασιστικότητα και την πειθαρχία. Μας λένε ότι μπορούμε να αλλάξουμε όλη μας την ημέρα και τη ζωή αν απλώς αρχίσουμε να ξυπνάμε πιο νωρίς, ή αν αποφασίσουμε να βάλουμε τη γυμναστική στη ζωή μας. Κι όμως, υπάρχουν εξαιρετικά πειθαρχημένοι άνθρωποι που δεν έχουν καθόλου καλή σχέση ούτε με την ευεξία και την ψυχική υγεία, ούτε με την αλλαγή.
Για να έρθει η αλλαγή θα πρέπει να την υποδεχτούμε. Δεν είναι κάτι που το παράγουμε μηχανικά και ξαφνικά αλλά κάτι που προκύπτει μέσα από το πόσο ανοιχτοί είμαστε και πόσο χώρο αφήνουμε στα πράγματα να υπάρξουν γύρω μας και μέσα μας. Υπάρχει μια λέξη στα λατινικά limen, που σημαίνει κατώφλι. Από εκεί βγαίνει η πολύ όμορφη λέξη liminal, που χαρακτηρίζει αυτό που βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση, ανάμεσα στο παλιό και στο νέο, στο γνωστό και στο άγνωστο.
Η στιγμή λίγο πριν ξυπνήσουμε πλήρως είναι ένα επίπεδο ανάμεσα στον ύπνο και στην εγρήγορση. Όταν χωρίζουμε, υπάρχει μια φάση που δεν νιώθουμε ακόμη ζευγάρι αλλά ούτε και μονάδα. Ή όταν χάνουμε κάποιο αγαπημένο πρόσωπο, είναι σαν να έχει φύγει προσωρινά, δυσκολευόμαστε να δεχτούμε την οριστικότητα του γεγονότος.
Αυτοί οι τόποι, ψυχικοί, χρονικοί, υπαρξιακοί, είναι τόποι δυνητικής μεταμόρφωσης. Είναι σημεία στη ζωή που πίσω μας βρίσκεται ό,τι γνωρίζαμε και μπροστά μας ό,τι δεν έχουμε γνωρίσει ακόμα. Είναι χώροι που αν αντέξουμε να μείνουμε και να δούμε ως τόπους πιθανότητας και όχι ως κενά προς πλήρωση, τότε μπορούν να συμβούν μεταμορφώσεις και αλλαγές. Το κατώφλι αυτό είναι τόπος δυνατότητας, αλλά συχνά ο κόσμος μας δείχνει ότι είναι ένα άβολο κενό που πρέπει να γεμίσουμε με κάτι άλλο.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την αποθέωση του καταναλωτισμού και του ανεξάντλητου περισπασμού συναισθημάτων και προσοχής, μας ωθεί συνεχώς στο να καλύπτουμε αυτό το χώρο με γρήγορες εικόνες, εφήμερα συναισθήματα και πρόχειρες απολαύσεις. Ο κόσμος φαίνεται να μας πιέζει να μην σταθούμε στο κατώφλι, να νιώσουμε κάτι διαφορετικό σαν να είναι κάποιο κακό που πρέπει να αποφύγουμε. Μια εσωτερική κατάσταση που δεν στέκεται να ησυχάσει, παρά μόνο εξασκείται στο να μετακινείται συνεχώς και να πηγαίνει κάπου αλλού. Μια ψυχική διάσπαση μέσω της αισθητηριακής διάσπασης του γρήγορου περιεχομένου στις οθόνες.
Η ψυχοθεραπεία είναι ο χώρος που μας βοηθάει να αντέχουμε όλα αυτά τα συναισθήματα. Πηγαίνουμε όπως είμαστε, μας δίνει χώρο να ακουστούμε και να επιλέξουμε τι θέλουμε, τι αντέχουμε και τι μπορούμε. Δεν μας αλλάζει η ψυχοθεραπεύτρια, φέρνει μπροστά μας έναν καθρέφτη σε όσα κάνουμε και είμαστε. Αλλάζουμε βλέποντας πιο καθαρά τον εαυτό μας.
Ρόλος της ψυχοθεραπεύτριας δεν είναι να οδηγεί και να συμβουλεύει (παρόλο που σε πολλές στιγμές της ζωής το έχουμε ανάγκη) γιατί οι συμβουλές βασίζονται πάνω στη δική της εμπειρία και ζωή και ο καθένας μας γνωρίζει μόνο ο ίδιος τι είναι ‘’καλύτερο’’ για τον εαυτό του. Αυτό που οφείλει λοιπόν να κάνει είναι να συνοδεύει και να στέκεται δίπλα μας και να μας διευκολύνει να στεκόμαστε στην αβεβαιότητα, χωρίς να πανικοβαλλόμαστε ή να στρέφουμε το βλέμμα μας αλλού.
Ο δάσκαλος δεν μαθαίνει για εμάς, μας βοηθάει να μάθουμε, μας λύνει απορίες και μας εξηγεί τη γνώση με έναν τρόπο πιο οικείο σε εμάς. Έτσι και με την ψυχοθεραπεία.
Είναι πολύ συνηθισμένο οι θεραπευόμενοι να έρχονται και να λένε ''δεν ξέρω τι να πω'' ή ''σκεφτόμουν πολύ μέσα στη βδομάδα τι θα πω εδώ'', σαν να είναι η ψυχοθεραπεία ο χώρος που πρέπει να δώσουν αναφορά, να παρουσιάσουν κάτι έτοιμο και οργανωμένο. Σκοπός είναι να πηγαίνουμε όπως είμαστε. Δεν είναι ο ρόλος της ψυχοθεραπεύτριας να μας μαλώσει επειδή δεν είχαμε όλες τις απαντήσεις, ούτε θα μας βάλει κακό βαθμό. Δεν είναι εξέταση, αλλά ο χώρος που πηγαίνουμε όπως είμαστε χωρίς να χρειάζεται να είμαστε έτοιμοι. Σε ένα κόσμο που απαιτεί συνεχώς από μας να γνωρίζουμε, η ψυχοθεραπεία είναι από τα λίγα μέρη που μπορούμε να καθίσουμε με αυτό που δεν ξέρουμε και που αυτό είναι εντάξει.
Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μαθαίνουμε και εξασκούμε στην ψυχοθεραπεία (και στη ζωή) είναι πώς να είμαστε παρόντες. Πώς να είμαστε στην δουλειά με τους συναδέλφους, πώς να στεκόμαστε απέναντι στο θάνατο, στον πόνο, στη χαρά. Πώς να είμαστε γονείς, σύντροφοι, παιδιά και πώς να υπάρχουμε. Όχι πώς να είμαστε ιδανικοί, ούτε πώς να ξέρουμε τα πάντα, αλλά πώς να είμαστε παρούσες σε αυτή τη στιγμή, χωρίς να εστιάζουμε στο χθες ή στο αύριο. Το πιο απλό πράγμα είναι και το πιο δύσκολο στην πράξη.
Η αλλαγή στην ψυχοθεραπεία δεν έρχεται όταν προσπαθούμε να γίνουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που είμαστε. Συμβαίνει μέσα από αυτό που είμαστε, στις στιγμές που επιτρέπουμε στον εαυτό μας να στεκόμαστε σε αυτό το κατώφλι πιθανοτήτων. Όταν σταματούμε να αντιστεκόμαστε στην πραγματικότητα της στιγμής και παύουμε να φορτώνουμε το παρόν με το βάρος του παρελθόντος και την αγωνία του μέλλοντος. Xρειάζεται τη θέληση και την αποφασιστικότητα και εξίσου την ικανότητα να παραμένουμε με την αβεβαιότητα χωρίς να πανικοβαλλόμαστε και χωρίς να προσπαθούμε να την εξαφανίσουμε τεχνητά.
Η πιο ριζική αλλαγή δεν ξεκινά από τη δυσαρέσκεια με τον εαυτό μας. Ξεκινά από την ικανότητα να τον δούμε πλήρως, χωρίς να τρέχουμε μακριά.
