Επικοινωνώ με μια φίλη και μου λέει πως πρόσφατα πέρασε μια περιγεννητική απώλεια. Θυμός, θλίψη, απογοήτευση, απελπισία, πόνος μπερδεμένος. Επιπλέον, άστοχα σχόλια από ανθρώπους του περιβάλλοντος που προσπαθούν να είναι υποστηρικτικοί αλλά χωρίς επιτυχία, ενισχύουν τον θυμό και την εμπειρία ότι κανείς δεν μπορεί πραγματικά να την καταλάβει και πως είναι μόνη της σε όλο αυτό.
Η απώλεια που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελεί μία από τις πιο συχνές, ευαίσθητες, βαθιές και αθέατες απώλειες που μπορεί να βιώσει μια γυναίκα στη ζωή της. Η αποβολή δεν είναι μόνο μια σωματική διαδικασία αλλά και μια ψυχική απώλεια, μια σχέση που διακόπτεται βίαια. Για πολλούς ανθρώπους το γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει ένα βρέφος ορατό ή αντιληπτό σημαίνει μια λιγότερο ουσιαστική μορφή απώλειας. Αυτό όμως δεν ισχύει. Στην πράξη βλέπουμε ότι η απώλεια έγκειται στη σχέση: με την επιβεβαίωση της εγκυμοσύνης αρχίζει η φαντασιακή επένδυση στο έμβρυο, η οποία συχνά συμβαίνει ακόμη και πριν από τη σύλληψη. Η γυναίκα και το ζευγάρι μιλούν για το μωρό, το φαντάζονται, κάνουν σχέδια, προσαρμόζουν τη ζωή τους γύρω από αυτή τη νέα πραγματικότητα. Όλα αυτά αποτελούν πτυχές μιας σχέσης που αναπτύσσεται και καθιστούν εμφανή τη σημασία της αναδυόμενης αυτής ύπαρξης αλλά και την απώλειά της.
Η γυναίκα επιβαρύνεται περισσότερο ψυχικά και σωματικά, ειδικά όταν χρειάζεται να περάσει από επίπονες ιατρικές διαδικασίες, οι οποίες συχνά συνοδεύονται από ψυχρή ή μη ευαισθητοποιημένη αντιμετώπιση. Η απώλεια είναι το ίδιο υπαρκτή είτε η κύηση βρίσκεται στην αρχή είτε στο τέλος. Η θλίψη μπορεί να εναλλάσσεται με θυμό, ενοχές, απελπισία, ντροπή και φόβο. Πολλές γυναίκες προσπαθούν να βρουν “τι πήγε στραβά”, ως μια ανθρώπινη προσπάθεια να αποδώσουν νόημα σε κάτι παράλογο και επώδυνο. Παράλληλα, οι ορμονικές μεταβολές και ο σωματικός πόνος μπορεί να εντείνουν την τραυματική εμπειρία και να καθυστερήσουν τη συναισθηματική επεξεργασία.
Το πένθος δεν αφορά μόνο την απώλεια του εμβρύου, αλλά και την απώλεια των ονείρων, των φαντασιώσεων και των προσδοκιών για το μέλλον. Η ταυτότητα της μητρότητας που μόλις είχε αρχίσει να σχηματίζεται διακόπτεται απότομα. Όλη αυτή η βίαιη ανατροπή μπορεί να πυροδοτήσει μια βαθιά υπαρξιακή κρίση.
Ταυτόχρονα, ο σύντροφος βιώνει κι εκείνος μια απώλεια, συχνά πιο αθόρυβα και λιγότερο αναγνωρισμένα. Η θέση του είναι συχνά αμφίθυμη: επιθυμεί να στηρίξει τη γυναίκα, αλλά δυσκολεύεται να μιλήσει για τον δικό του πόνο ή και να αντιληφθεί πώς νιώθει. Η κοινωνία σπάνια αναγνωρίζει τη δική του εμπειρία, με αποτέλεσμα πολλοί σύντροφοι να αποσύρονται, να σιωπούν ή να προσπαθούν να “είναι δυνατοί”, χωρίς να επιτρέπουν στον εαυτό τους να νιώσει. Αυτή η σιωπή μπορεί να δημιουργήσει απόσταση μέσα στη σχέση, ειδικά όταν οι δύο πλευρές πενθούν με διαφορετικούς ρυθμούς ή τρόπους. Συχνά γεννιούνται αισθήματα μοναξιάς, απομάκρυνσης και έλλειψης κατανόησης, τα οποία μπορεί να εκφραστούν ως εντάσεις ή κατηγορίες.
Η πραγματικότητα είναι πως κάθε άνθρωπος βιώνει και επεξεργάζεται το πένθος με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό ρυθμό. Δυστυχώς, η απώλεια ενός εμβρύου παραμένει κοινωνικά στιγματισμένη και συχνά αντιμετωπίζεται με άστοχα σχόλια, όπως “θα κάνετε άλλο”, “ήταν γραφτό”, “μην το σκέφτεσαι”, που όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά ενισχύουν το αίσθημα μοναξιάς και έλλειψης υποστήριξης και κατανόησης.
Το πένθος δεν είναι γραμμικό ούτε εξελίσσεται σε στάδια. Διαφορετικά συναισθήματα και σκέψεις συνυπάρχουν και εναλλάσσονται: άρνηση και θυμός, φόβος και αποδοχή. Η ονομασία της απώλειας, η συζήτηση για αυτό που συνέβη, η αναζήτηση ανθρώπων που μπορούν να ακούσουν με ευαισθησία και η απομάκρυνση από λόγια που μειώνουν την εμπειρία μπορούν να λειτουργήσουν ανακουφιστικά. Οι γυναίκες έχουν την ανάγκη να φροντιστούν με διαφορετικούς τρόπους — για κάποιες η εξωτερίκευση και η συζήτηση βοηθούν, ενώ για άλλες η σιωπή και η εσωτερική επεξεργασία είναι απαραίτητες. Δεν υπάρχει “σωστός” τρόπος να πενθήσει κανείς· υπάρχει μόνο ο αληθινός για καθεμία και καθένα.
Η πορεία επεξεργασίας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: προϋπάρχον άγχος ή κατάθλιψη, προηγούμενες απώλειες, ποιότητα των σχέσεων, επίπεδο υποστήριξης από τον/τη σύντροφο και την οικογένεια, ο τρόπος που συνέβη η απώλεια, αλλά και οι ελπίδες και οι προσδοκίες που είχαν επενδυθεί συναισθηματικά. Ειδικά το πρώτο διάστημα, εικόνες ή ήχοι που σχετίζονται με βρέφη μπορεί να πυροδοτούν έντονα συναισθήματα και αυτό είναι φυσιολογικό.
Σε τέτοιες στιγμές μπορεί να είναι σημαντικό το ζευγάρι να απευθυνθεί σε ειδικό για μια αξιολόγηση και υποστήριξη. Η ψυχοθεραπεία, ατομική ή ζευγαριού, προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορούν να εκφραστούν σκέψεις και συναισθήματα που δύσκολα βρίσκουν χώρο. Η γυναίκα μπορεί να διερευνήσει τις ενοχές, τους φόβους, την αμφιθυμία της, να αναγνωρίσει τις ανάγκες της και να συνδεθεί ξανά με τον εαυτό της χωρίς πίεση να “είναι καλύτερα”. Για το ζευγάρι, η θεραπεία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος επανασύνδεσης, ενίσχυσης της επικοινωνίας και κατανόησης των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους βιώνουν το πένθος. Είναι μια διαδικασία που δεν ακυρώνει τον πόνο, αλλά τον τιμά και του δίνει χώρο, ώστε σταδιακά να μετασχηματιστεί.
