Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί τι είναι αυτό που μας ελκύει τόσο πολύ σε καταστάσεις που διακόπτονται, σε καταστάσεις που δεν έχουν ένα σαφές ή θεμιτό τέλος. Φιλικές και ερωτικές σχέσεις που έληξαν άδοξα ή δεν πρόλαβαν καν να αναπτυχθούν και μας είναι τόσο δύσκολο να ξεχάσουμε και να ξεπεράσουμε, τα λεγόμενα απωθημένα. Η επιστημονική απάντηση βρίσκεται στην τάση μας να θυμόμαστε καλύτερα τις ημιτελείς από τις ολοκληρωμένες εργασίες, γνωστή ως φαινόμενο Zeigarnik. Η τάση αυτή συχνά οδηγεί και σε μια ανάγκη ολοκλήρωσης των ημιτελών αυτών εργασιών και στο κλείσιμο «ανοιχτών λογαριασμών» ή αλλιώς φαινόμενο Ovsiankina (Ghibellini & Meier, 2025 · Ongchoco et al., 2023).
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος επιδιώκει την ολοκλήρωση και την πληρότητα. Οτιδήποτε παραμένει ανολοκλήρωτο δημιουργεί ψυχική ένταση, την οποία προσπαθούμε ασυνείδητα να ελαχιστοποιήσουμε. Έτσι, καταφεύγουμε στη φαντασίωση: συμπληρώνουμε τα κενά, δημιουργούμε εναλλακτικά σενάρια, φανταζόμαστε πώς θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί μια σχέση αν δεν είχε διακοπεί (Zhang et al., 2025). Πρόκειται για έναν μηχανισμό που εξυπηρετεί στην επιβίωσή μας ωθώντας μας να αναζητήσουμε λύση. Τακτικές, όπως το αρκετά μοδάτο ghosting δημιουργούν μια λούπα, κατά την οποία το μυαλό μας γεμίζει το κενό, επιχειρώντας να εξηγήσει αναπάντητα ερωτήματα, μηρυκάζοντας ήδη ληφθείσες αποφάσεις ή αναπαράγοντας αναμνήσεις. Όλες οι βασανιστικές σκέψεις που προκύπτουν από τη σιωπή κάποιας ημιτελούς συνθήκης εξηγούν γιατί η μνήμη μας συγκρατεί καλύτερα πληροφορίες που σχετίζονται με κάτι μη ολοκληρωμένο. Λαμβάνοντας την πρωτοβουλία να δώσουμε ένα πραγματικό ή συμβολικό τέλος σε μια ανολοκλήρωτη ιστορία, βοηθάμε τον εαυτό μας να προχωρήσει και να εξελιχθεί έξω από μια κατάσταση που μας κρατά καθηλωμένους.
Πώς αποδεσμευόμαστε πρακτικά όμως από μια τέτοια κατάσταση; Πώς λέμε το τελικό αντίο; Ένας καθηγητής μου κάποτε στο πλαίσιο μιας συζήτησης για τη διαχείριση του πένθους μάς είχε προτείνει μια απλή αλλά αναπάντεχα θεραπευτική άσκηση: να καταγράψουμε σε ένα χαρτί όσα λόγια θα θέλαμε να πούμε φωναχτά για κάποιο άτομο ή για κάποια συνθήκη, να το διαβάσουμε και μετά να το κάψουμε. Έτσι, με κάθε μας αίσθηση βιώνουμε την απώλεια του απωθημένου μας αντιμετωπίζοντάς την κατάματα και βάζοντας εμείς οι ίδιοι ένα τέλος απαραίτητο για να προχωρήσουμε μπροστά.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Ghibellini, R., & Meier, B. (2025). Interruption, recall and resumption: a meta-analysis of the Zeigarnik and Ovsiankina effects. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1). https://doi.org/10.1057/s41599-025-05000-w
Ongchoco, J. D. K., Wong, K. W., & Scholl, B. (2023). The “unfinishedness” of dynamic events is spontaneously extracted in visual processing: A new ‘Visual Zeigarnik Effect.’ Journal of Vision, 23(9), 4974. https://doi.org/10.1167/jov.23.9.4974
Zhang, Y., Soydaner, D., Koßmann, L., Behrad, F., & Wagemans, J. (2025). Finding closure: A closer look at the gestalt law of closure in convolutional neural networks. Computational Brain & Behavior. https://doi.org/10.1007/s42113-025-00251-x
