Tα ηλεκτρονικά παιχνίδια προσφέρουν κάτι πολύ περισσότερο από ψυχαγωγία στους εφήβους. Ανάλογα με το είδος τους (περιπέτειας, δράσης, αγωνίας, τρόμου κ.ά.), δημιουργούν έναν ψηφιακό κόσμο απόδρασης και πειραματισμού, όπου ο έφηβος μπορεί να επεξεργαστεί βιώματα, συναισθήματα και εσωτερικές συγκρούσεις που δυσκολεύεται να διαχειριστεί στην πραγματική ζωή.
Τέρατα, μάγισσες και άλλες τρομακτικές μορφές παίρνουν «σάρκα και οστά» σε έναν ελεγχόμενο ψηφιακό χώρο, όπου το παιδί μπορεί να δοκιμαστεί, να αποτύχει, να «αφανιστεί» ηλεκτρονικά και να προσπαθήσει ξανά. Η αποτυχία δεν είναι οριστική· δεν συνεπάγεται απόρριψη, ντροπή ή απώλεια αξίας. Υπάρχει πάντα μια δεύτερη ευκαιρία.
Παρότι πολλά παιχνίδια βασίζονται σε τρομακτική ή βίαιη θεματολογία, ταυτόχρονα προσφέρουν και ασφάλεια, καθώς διέπονται από κανόνες, μοτίβα και προβλεψιμότητα. Ο παίκτης γνωρίζει ότι αν κάνει συγκεκριμένα λάθη, θα υπάρξουν συγκεκριμένες συνέπειες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνει να ελίσσεται, να κατανοεί το σύστημα και τελικά να τα καταφέρνει.
Η πραγματική ζωή, ωστόσο, δεν λειτουργεί πάντα έτσι. Στο σχολικό περιβάλλον, για παράδειγμα, μπορεί να ασκείται βία ή εκφοβισμός χωρίς σαφείς ή δίκαιες συνέπειες. Τα παιδιά που βιώνουν αυτή την εμπειρία δεν μπορούν να προβλέψουν τον κόσμο γύρω τους ούτε να νιώσουν ασφάλεια μέσα σε αυτόν. Έτσι, ο πραγματικός κόσμος γίνεται συχνά πιο τρομακτικός και πιο χαοτικός από ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι.
Στα παιχνίδια υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες, στόχοι, ξέρουμε ποια είναι τα λάθη και μας είναι σαφές το πώς μπορούμε να κερδίσουμε. Στην πραγματική ζωή, όμως, ένα παιδί μπορεί να προσπαθεί, να «παίζει σωστά» και παρ’ όλα αυτά να απορρίπτεται, να υποτιμάται ή να γίνεται στόχος βίας. Εκεί, η ταύτιση του παιδιού με έναν ήρωα —έναν χαρακτήρα που αντέχει, επιμένει και συνεχίζει— μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά, προσφέροντας αυτοπεποίθηση και ελπίδα. Το παιχνίδι γίνεται ένας τρόπος να αντέξει το παιδί τον πόνο και να διατηρήσει την ικανότητα να προσπαθεί ξανά.
Στην εφηβεία, έντονα συναισθήματα όπως άγχος, φόβος, θυμός ή ψυχικός πόνος συχνά εκφράζονται μέσα από τη δράση (εκδραμάτιση), ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει ακόμη η δυνατότητα συνειδητής ή λεκτικής επεξεργασίας τους. Αυτό αποτελεί συχνά έναν αναπτυξιακά φυσιολογικό τρόπο συναισθηματικής ρύθμισης. Ένας έφηβος μπορεί να μην αναγνωρίζει συνειδητά τον θυμό ή το άγχος του, αλλά να τα εκφράζει μέσα από τις πράξεις, τις επιλογές και τη δράση του στο παιχνίδι.
Ο τρόμος, ειδικά, βιώνεται συχνά ως σωματική εκφόρτιση: ένταση, αδρεναλίνη και κινητοποίηση που καταλήγουν σε αίσθηση ανακούφισης και ικανοποίησης. Για πολλούς εφήβους, αυτός είναι ένας από τους τρόπους να νιώσουν ζωντανοί και ενεργοί συναισθηματικά.
Παράλληλα, η εφηβεία είναι η περίοδος της διαμόρφωσης ταυτότητας. Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενο άρθρο (Η σύγκρουση ως αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη μας
), τα παιδιά καλούνται να απαντήσουν στο ερώτημα «ποιος είμαι». Μέσα από την ταύτιση με έναν ήρωα, μπορούν να πειραματιστούν με ποιότητες όπως η τόλμη, ο δυναμισμός, το θάρρος και η δύναμη — στοιχεία που ίσως δεν τολμούν ή δεν μπορούν να εκφράσουν στην καθημερινότητά τους.Η δράση και η αγωνία βιώνονται ως η ίδια η ζωή. Σε έναν κόσμο παθητικότητας, υποχρεώσεων ή συνεχούς προσαρμογής, το παιχνίδι φέρνει τον έφηβο αντιμέτωπο με την επιλογή και την ευθύνη: «Εγώ είμαι υπεύθυνος-η να σώσω τον εαυτό μου.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί εδώ ότι τα ηλεκτρονικά παιχνίδια δεν οδηγούν από μόνα τους στον εθισμό. Ο εθισμός στο gaming σχετίζεται συνήθως με προϋπάρχον άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απόσυρση ή τραυματικές εμπειρίες. Για πολλούς εφήβους, το παιχνίδι λειτουργεί αρχικά ως μέσο συναισθηματικής ρύθμισης και όχι ως αιτία του προβλήματος.
