Για να συνδεθούμε αυθεντικά με τους άλλους, χρειάζεται να αναπτύξουμε μια διπλή επίγνωση: να αντιλαμβανόμαστε τι συμβαίνει μέσα μας (σε επίπεδο συναισθημάτων & σωματικών αισθήσεων) και ταυτόχρονα τι εκτυλίσσεται έξω από εμάς, στο σχεσιακό πεδίο. Ο συντονισμός στο παρόν δεν είναι μια στατική κατάσταση, αλλά μια δυναμική ροή. Οι υγιείς και αυθεντικές σχέσεις απαιτούν αυτή την ικανότητα μας να συνθέτουμε την εσωτερική μας εμπειρία με το εξωτερικό βίωμα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη της θέσης που παίρνουμε απέναντι στον Άλλο.
Σύμφωνα με μια ειδική ομάδα μελέτης που σύστησε η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), η θεραπευτική σχέση είναι εξίσου (ή και περισσότερο) σημαντική με την επιλογή της κατάλληλης ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης. Ο καλός ψυχοθεραπευτής δεν είναι ένας ψυχρός τεχνοκράτης που μπορεί να εφαρμόζει ένα πρωτόκολλο τέλεια, αλλά αυτός που μπορεί να δημιουργήσει μια βαθιά σύνδεση και μια σχέση εμπιστοσύνης και ασφάλειας.
Μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο, η ψυχοθεραπεύτρια δεν είναι μια παθητική παρατηρήτρια όσων εκφράζουμε. Αντίθετα, φέρνει τη ζωντανή της παρουσία στη σχέση. Αυτή η συνάντηση «Εγώ-Εσύ», όπως θα έλεγε ο Martin Buber, αποτελεί τον πυρήνα της αλλαγής. Συχνά, η δυσαρέσκεια που νιώθουμε στη ζωή πηγάζει από την ποιότητα των σχέσεών μας. Αν έχουμε μάθει να επιβιώνουμε περιορίζοντας τον εαυτό μας, για παράδειγμα μένοντας καλοί και ήσυχοι, τότε αυτή η δυναμική θα εμφανιστεί και μέσα στη θεραπεία ως μια διαδικασία που ονομάζεται μεταβίβαση. Αυτό είναι το πολύτιμο σχεσιακό υλικό: η αλληλεπίδραση στο παρόν θεραπευόμενων και ψυχοθεραπεύτριας γίνεται ο καθρέφτης και το εργαστήριο για τον τρόπο που το άτομο υπάρχει και στον «έξω» κόσμο.
Μια έφηβη θεραπευόμενη δίσταζε για καιρό να εκφράσει τις σκέψεις της και τις προσδοκίες που είχε από εμένα και τη θεραπευτική διαδικασία. Φοβόταν ότι αν μου πει αυτό που χρειάζεται από τη διαδικασία μπορεί να θυμώσω και να απομακρυνθώ -ένα μοτίβο που κουβαλούσε από προηγούμενες σχέσεις της ζωής της και που φυσικά αναδύθηκε και στη δική μας θεραπευτική σχέση. Αυτό που κουβαλούσε από προηγούμενες σχεσιακές εμπειρίες ήταν η πεποίθηση ότι «Αν πω αυτό που θέλω, αν διεκδικήσω, μπορεί να σε κουράσω, να με απορρίψεις ή να απομακρυνθείς».
Είχε μάθει να «μικραίνει» τον εαυτό της και να φιμώνει τις ανάγκες της για να διασφαλίσει τη σύνδεση με τους άλλους. Τελικά μέσα στην ασφάλεια της σχέσης άντεξε να μου εκφράσει αυτό που χρειαζόταν και έτσι η πράξη αυτή λειτούργησε ως διορθωτική συναισθηματική εμπειρία. Αντί δηλαδή η θεραπευτική δουλειά να μείνει σε θεωρητικό επίπεδο για το παρελθόν, χρησιμοποιήσαμε τη σχέση ανάμεσά μας ως εργαλείο επίγνωσης. Το γεγονός ότι μπόρεσε να ρισκάρει την αυθεντικότητα της και να διαπιστώσει ότι η παρουσία μου παρέμενε σταθερή και δεν βίωνε αυτό που φοβόταν (την απόρριψη και απομάκρυνση), δημιούργησε μια νέα σχεσιακή πραγματικότητα.
Αντίστοιχα μοτίβα μπορεί να είναι η τάση να φροντίζει κανείς το ψυχοθεραπευτή του, με το να μην θέλει να τον κουράζει ή απογοητεύει, η τάση ελέγχου, τάση προσκόλλησης ή απαξίωσης ή της αναζήτησης επιβεβαίωσης από τη θεραπευτική σχέση. Αυτά τα σχεσιακά μοτίβα είναι οι τρόποι που τα άτομα έχουν μάθει να νιώθουν ασφάλεια στις σχέσεις.
Η παρουσία στην ψυχοθεραπεία Gestalt δεν είναι μια τεχνική, αλλά μια θεραπευτική συνθήκη. Σε έναν κόσμο που συχνά μας ζητά να αποσυνδεθούμε από το συναίσθημά μας για να γίνουμε λειτουργικοί, η θεραπευτική συνάντηση μας προσφέρει το χώρο να είμαστε ολόκληροι. Η θεραπεία δεν στοχεύει μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά στην ανάκτηση της ολοκληρωτικής ύπαρξης και της αυθεντικότητας μας μέσα στις σχέσεις. Όταν ο θεραπευόμενος νιώθει ότι "φαίνεται" και "ακούγεται" ουσιαστικά, αρχίζει να μεταμορφώνει τον φόβο της απόρριψης σε θάρρος για σύνδεση. Η παρουσία της ψυχοθεραπεύτριας είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ο θεραπευόμενος μπορεί να τολμήσει να συναντήσει τον κόσμο από μια νέα θέση: αυτή της αυθεντικής ύπαρξης.
Μια φράση που κρατώ από την εποπτεία μου και ανήκει σε έναν από τους σπουδαίους δασκάλους της Gestalt, συμπυκνώνει όλη την ουσία της ψυχοθεραπευτικής δουλειάς: "Your presence is a present to someone". Η παρουσία είναι ένα δώρο και αυτή η απλή πρόταση εμπεριέχει τον πυρήνα της θεραπευτικής διαδικασίας: η αλλαγή δεν έρχεται μέσα από τεχνικές, αλλά μέσα από την εμπειρία της σχέσης ως οντολογική εμπειρία.
