Υπάρχουν γονείς που, όταν είναι αναστατωμένοι ή λυπημένοι, στρέφονται στο παιδί τους για παρηγοριά, τρυφερότητα ή σύνδεση. Υπάρχουν γονείς που, όταν νιώθουν μόνοι ή ανήσυχοι, αναζητούν διαρκώς την εγγύτητα του παιδιού. Και υπάρχουν οικογένειες στις οποίες το παιδί μαθαίνει να παρακολουθεί στενά τη διάθεση των γονιών του, να αντιλαμβάνεται πότε κάτι δεν πάει καλά και να προσπαθεί να κάνει ό,τι μπορεί για να αποκαταστήσει την ηρεμία στο σπίτι.

Έτσι, κάποια παιδιά μαθαίνουν από πολύ νωρίς να αναγνωρίζουν τη συναισθηματική κατάσταση και τις ανάγκες των άλλων. Μπορεί να καταλαβαίνουν ότι η μητέρα τους είναι στενοχωρημένη πριν ακόμη το πει. Να αντιλαμβάνονται από τον τόνο της φωνής του πατέρα ότι κάτι έχει συμβεί. Να προσπαθούν να κάνουν τους άλλους να γελάσουν όταν υπάρχει ένταση στο σπίτι. Να αποφεύγουν να δημιουργήσουν επιπλέον προβλήματα. Να ακούν τα παράπονα των γονιών τους, να τους παρηγορούν ή να μπαίνουν ανάμεσα όταν εκείνοι συγκρούονται.

Κάποιες φορές, αυτό μπορεί απ' έξω να μοιάζει με ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ενσυναίσθηση, ευαισθησία ή ωριμότητα. Και πράγματι, ένα παιδί μπορεί να είναι ευαίσθητο, συμπονετικό και ιδιαίτερα συντονισμένο με τους άλλους. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να είναι ένα παιδί όλα αυτά και στο να αισθάνεται ότι πρέπει να φροντίζει τα συναισθήματα των γύρω του ή ότι είναι υπεύθυνο για το αν εκείνοι θα είναι καλά.

Στη δεύτερη περίπτωση, το παιδί μπορεί σταδιακά να αναλάβει έναν ρόλο που δεν του αναλογεί αναπτυξιακά: να γίνει, σε κάποιο βαθμό, συναισθηματικός φροντιστής του γονέα. Στη βιβλιογραφία, αυτή η αντιστροφή των ρόλων μπορεί να περιγραφεί ως γονεοποίηση (parentification) ή ως αντιστροφή ρόλων (role reversal).

Ο γονιός ως ρυθμιστής του παιδιού

Στην αρχή της ζωής, οι ικανότητες του παιδιού να ρυθμίζει μόνο του την ένταση των συναισθημάτων του είναι ακόμη υπό ανάπτυξη. Ο ενήλικας έχει σημαντικό ρόλο στο να προσφέρει ασφάλεια, να βοηθά το παιδί να ηρεμήσει, να νοηματοδοτήσει αυτό που του συμβαίνει και σταδιακά να αποκτήσει τις δικές του ικανότητες ρύθμισης.

Η ανάπτυξη της συναισθηματικής ρύθμισης δεν συμβαίνει, επομένως, μόνο «μέσα» στο παιδί. Αναπτύσσεται μέσα στη σχέση, μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες συν-ρύθμισης, κατά τις οποίες ο γονιός προσφέρει στο παιδί την υποστήριξη που εκείνο ακόμη δεν μπορεί να προσφέρει πλήρως στον εαυτό του.

Η σχέση αυτή δεν είναι συμμετρική ως προς την αναπτυξιακή ευθύνη. Ο γονιός έχει την κύρια ευθύνη για την ασφάλεια, τη φροντίδα και τη συναισθηματική υποστήριξη του παιδιού. Η θεωρία του δεσμού έχει περιγράψει τον γονιό ως «ασφαλή βάση» από την οποία το παιδί μπορεί να εξερευνά τον κόσμο και ως ασφαλές καταφύγιο στο οποίο μπορεί να επιστρέφει όταν φοβάται ή δυσκολεύεται.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο γονιός δεν μπορεί ποτέ να δείξει στο παιδί ότι είναι λυπημένος, κουρασμένος, αγχωμένος ή ότι χρειάζεται μια αγκαλιά. Οι οικογενειακές σχέσεις είναι αμφίδρομες. Το παιδί επηρεάζει τον γονιό και ο γονιός το παιδί. Το παιδί μπορεί να προσφέρει χαρά, τρυφερότητα, σύνδεση και παρηγοριά. Αυτά είναι φυσιολογικά στοιχεία μιας ζωντανής σχέσης. Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο γονιός έχει συναισθήματα ή ότι τα μοιράζεται με το παιδί**. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το παιδί αισθάνεται ότι είναι δική του δουλειά να τα ρυθμίσει.

Από την ενσυναίσθηση στην αντιστροφή ρόλων

Ας σκεφτούμε ένα παιδί που επιστρέφει από το σχολείο και βρίσκει τη μητέρα του αναστατωμένη. «Είχα μια απαίσια μέρα. Ο πατέρας σου με έχει τρελάνει. Όλες οι δουλειές του σπιτιού είναι επάνω μου και νιώθω μόνη. Δεν με νοιάζεται κανείς...» Το παιδί μπορεί εκείνη τη στιγμή να αφήσει στην άκρη τη δική του εμπειρία και να στραφεί στη μητέρα του. Να την αγκαλιάσει, να της πει γλυκά λόγια, να προσπαθήσει να την κάνει να γελάσει.

Μια τέτοια στιγμή από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα. Τα παιδιά μπορούν να δείξουν ενδιαφέρον στους γονείς τους. Μπορούν να τους αγκαλιάσουν όταν είναι στενοχωρημένοι. Μπορούν να χαρούν όταν τους βλέπουν να χαμογελούν. Μπορούν ακόμη και να βοηθήσουν σε δύσκολες περιόδους. Η κατάσταση αλλάζει όταν αυτό γίνεται σταθερό μοτίβο σχέσης, ιδιαίτερα όταν αφορά μικρό παιδί.

Όταν το παιδί αισθάνεται ότι πρέπει να ακούει συστηματικά τα προβλήματα του γονιού, τις δυσκολίες της σχέσης του, τους οικονομικούς φόβους του, τη μοναξιά του ή τις απογοητεύσεις του, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με πληροφορίες και συναισθηματικά βάρη που δεν είναι αναπτυξιακά κατάλληλα για να διαχειριστεί. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες της σχέσης των γονιών του. Δεν είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο γονιός χρειάζεται να στηρίξει τη συναισθηματική του ζωή. Έχω ακούσει γονείς να λένε για την κόρη τους: «Είναι η καλύτερή μου φίλη». «Ξέρει όλα μου τα μυστικά». «Της τα λέω γιατί είναι πολύ πιο ώριμη από μένα».

Η αγάπη και η εγγύτητα ανάμεσα σε γονιό και παιδί δεν χρειάζεται να πάρουν τη μορφή μιας φιλικής ή συζυγικής σχέσης. Το παιδί δεν είναι ψυχοθεραπευτής, σύντροφος ή βασικό συναισθηματικό στήριγμα του γονιού. Όταν ο γονιός επανειλημμένα στρέφεται στο παιδί για να ανακουφιστεί από τη μοναξιά, την αγωνία ή τη δυσκολία του, το παιδί μπορεί να σχηματίσει ασυνείδητα μέσα του κάτι πολύ σημαντικό για το πώς πρέπει να υπάρχει στη σχέση: «Τα δικά μου συναισθήματα πρέπει να περιμένουν. Πρώτα πρέπει να είμαι καλά για τον γονιό μου». Μπορεί να μη το σκέφτεται με αυτά τα λόγια.

Εκφράζεται όμως μέσα από τη συμπεριφορά του: Πώς είναι σήμερα; Τι χρειάζεται; Μήπως είναι θυμωμένος; Μήπως τον απογοήτευσα; Μήπως πρέπει να είμαι πιο ήσυχος; Μήπως πρέπει να προσέχω να μην τον επιβαρύνω; Έτσι το παιδί μπορεί να αρχίσει να παρακολουθεί διαρκώς τη συναισθηματική κατάσταση του γονιού. Και τότε δεν είναι μόνο αποδέκτης φροντίδας. Γίνεται, σε κάποιο βαθμό, ρυθμιστής του γονεϊκού συναισθήματος.


«Μόνο εσύ με καταλαβαίνεις»

Μια από τις πιο δύσκολες μορφές αυτής της δυναμικής δεν περιλαμβάνει απαραίτητα σημαντικές συγκρούσεις ή εμφανή κακοποίηση. Μπορεί να κρύβεται σε φράσεις που ακούγονται τρυφερές: «Είσαι ο μόνος άνθρωπος που με καταλαβαίνει». «Δεν ξέρω τι θα έκανα χωρίς εσένα». « Είσαι το στήριγμά μου». «Μόνο σε εσένα μπορώ να τα πω». «Εσύ με κάνεις να νιώθω καλύτερα». Για έναν ενήλικα, αυτές οι φράσεις μπορεί να εκφράζουν αγάπη και ευγνωμοσύνη.

Για ένα παιδί, όμως, μπορεί να αποκτήσουν ένα διαφορετικό νόημα: «Η μαμά ή ο μπαμπάς με χρειάζεται για να είναι καλά». Και αν αυτό το μήνυμα επαναλαμβάνεται, το παιδί μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται ότι η δική του διαθεσιμότητα είναι απαραίτητη για τη συναισθηματική ισορροπία του γονιού. Τότε μπορεί να γίνεται ιδιαίτερα ευαίσθητο στις αλλαγές της διάθεσής του και να περιορίζει την έκφραση των δικών του αναγκών.


Το παιδί που προσπαθεί να ηρεμήσει το σπίτι

Αυτό μπορεί να εμφανιστεί ιδιαίτερα έντονα σε οικογένειες όπου υπάρχει συχνή ένταση ανάμεσα στους γονείς. Ένα παιδί μπορεί να μάθει ότι όταν οι γονείς μαλώνουν πρέπει να παρέμβει. Να προσπαθήσει να αλλάξει το θέμα. Να κάνει τον έναν να γελάσει. Να πάρει το μέρος του ενός γονιού για να προστατεύσει τον άλλο. Να απομακρυνθεί ή να αποσυρθεί ώστε να μη γίνει η σύγκρουση εντονότερη. Σε ορισμένες οικογένειες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σοβαρή ενδοοικογενειακή βία, ένα παιδί μπορεί ακόμη και να προσπαθεί να προστατεύσει έναν γονιό από τον άλλο.

Η θεωρία της συναισθηματικής ασφάλειας των Davies και Cummings προτείνει ότι όταν τα παιδιά εκτίθενται σε έντονη διαγονεϊκή σύγκρουση, μπορεί να κινητοποιούνται προσπάθειες για την αποκατάσταση ή διατήρηση της συναισθηματικής τους ασφάλειας. Τα παιδιά μπορεί να παρεμβαίνουν, να αποφεύγουν, να αποσύρονται ή να προσπαθούν με διαφορετικούς τρόπους να αντιμετωπίσουν την απειλή που αντιλαμβάνονται.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μέσα στο παιδί μια αίσθηση: «Αν μπορέσω να τους ηρεμήσω, ίσως να είμαστε όλοι ασφαλείς». Κάποτε αυτό μπορεί να γίνει ένας πολύ βαθιά μαθημένος τρόπος να σχετίζεται με τους άλλους.


Όταν το παιδί γίνεται «ο καλός ενήλικας»

Τα παιδιά που αναλαμβάνουν υπερβολική ευθύνη μέσα στην οικογένεια μπορεί να φαίνονται πολύ ώριμα για την ηλικία τους. Πολλές φορές δεν ζητούν πολλά. Προσπαθούν να τα κάνουν όλα μόνα τους. Έχουν κατανόηση. Δεν θέλουν να επιβαρύνουν. Μπορεί να φροντίζουν μικρότερα αδέρφια. Να προσφέρουν χωρίς να τους ζητηθεί. Να είναι «τα παιδιά στα οποία μπορείς να βασιστείς». Αυτή η εικόνα μπορεί να είναι δύσκολο να αναγνωριστεί ως επιβαρυντική, επειδή συνοδεύεται από χαρακτηριστικά που κοινωνικά επιβραβεύονται: υπευθυνότητα, ενσυναίσθηση, ωριμότητα, ευαισθησία.

Όμως η βιβλιογραφία κάνει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα σε μορφές γονεοποίησης που μπορεί να είναι περισσότερο προσαρμοστικές και σε μορφές που γίνονται επιβαρυντικές ή καταστροφικές για την ανάπτυξη του παιδιού. Το να αναλαμβάνει ένα παιδί κάποιες ευθύνες μέσα στην οικογένεια δεν σημαίνει από μόνο του ότι έχει γονεοποιηθεί. Σημασία έχουν η ηλικία του παιδιού, το είδος και η ένταση της ευθύνης, η διάρκεια, το κατά πόσο υπάρχει αμοιβαιότητα και αναγνώριση, αλλά κυρίως αν το παιδί εξακολουθεί να έχει χώρο για τις δικές του αναπτυξιακές ανάγκες. Ένα παιδί μπορεί να γίνει υπεύθυνο χωρίς να χρειάζεται να γίνει συναισθηματικά υπεύθυνο για τον γονιό του.


Τι μπορεί να συμβαίνει μέσα στο παιδί;

Όταν η συναισθηματική φροντίδα γίνεται χρόνια και η ευθύνη για τη σχέση μετακινείται προς το παιδί, μπορεί να μάθει ότι η σχέση διατηρείται όταν εκείνο προσαρμόζεται στις ανάγκες του άλλου. Η δική του εσωτερική εμπειρία μπορεί να έρχεται σε δεύτερη μοίρα. «Δεν πρέπει να στενοχωρώ τη μαμά». «Δεν μπορώ να έχω κι εγώ προβλήματα». «Πρέπει να είμαι δυνατός». «Αν θυμώσω, θα γίνει χειρότερα». «Αν φύγω, ποιος θα τον φροντίσει;» Σταδιακά μπορεί να γίνει δυσκολότερο να αναγνωρίσει τι αισθάνεται και τι χρειάζεται το ίδιο.

Η προσοχή στρέφεται προς τα έξω: Τι χρειάζεται ο άλλος από εμένα; αντί προς τα μέσα: Τι συμβαίνει σε εμένα; Αυτό είναι ένα από τα σημαντικά ζητήματα που αναδεικνύονται στη γονεοποίηση: το παιδί χρειάζεται να αναπτύξει τη δική του αίσθηση εαυτού, ενώ ταυτόχρονα καλείται να προσαρμόζεται έντονα στις ανάγκες του οικογενειακού συστήματος.

«Μα το παιδί μου με αγαπάει»

Φυσικά. Το παιδί μπορεί πραγματικά να θέλει να φροντίζει τον γονιό του. Μπορεί να χαίρεται όταν τον βλέπει καλύτερα. Μπορεί να αισθάνεται περήφανο όταν καταφέρνει να τον βοηθήσει. Και αυτό δεν σημαίνει ότι η αγάπη του είναι ψεύτικη ή ότι η σχέση είναι απαραίτητα παθολογική. Τα παιδιά εξαρτώνται από τους γονείς τους και έχουν ισχυρό κίνητρο να διατηρούν τη σχέση μαζί τους.

Όταν αντιλαμβάνονται ότι ο γονιός δυσκολεύεται, είναι αναμενόμενο να προσπαθούν να βοηθήσουν με όποιον τρόπο μπορούν. Στη γονεοποίηση δεν σημαίνει ότι ο γονιός σκέφτεται συνειδητά: «Είναι δουλειά του παιδιού μου να με κάνει καλά». Μπορεί να δημιουργείται μέσα από ένα πολύ πιο λεπτό σύστημα αμοιβαίων προσαρμογών. Ο γονιός αναζητά ανακούφιση. Το παιδί ανταποκρίνεται. Ο γονιός ηρεμεί.

Το παιδί αισθάνεται ότι η παρουσία του έχει σημασία. Η σχέση ενισχύεται. Και έτσι το μοτίβο μπορεί να επαναλαμβάνεται. Ο Byng-Hall περιγράφει τη γονεοποίηση ως μια δυναμική κατά την οποία το παιδί αναλαμβάνει γονεϊκό ρόλο και υπογραμμίζει τη σημασία της αποκατάστασης των γενεαλογικών και γονεϊκών ορίων, ώστε η φροντίδα να επιστρέψει περισσότερο προς τους ενήλικες που είναι υπεύθυνοι για αυτήν.


Η διαφορά ανάμεσα στη σχέση και στη χρήση

Το παιδί είναι φυσιολογικό να είναι μία από τις πηγές χαράς, σύνδεσης, τρυφερότητας και παρηγοριάς για τον γονιό. Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο γονιός παίρνει κάτι συναισθηματικά από τη σχέση με το παιδί. Το πρόβλημα είναι όταν το παιδί γίνεται βασικό ή αναγκαίο μέσο για τη συναισθηματική ρύθμιση του γονιού. Όταν ο γονιός φοβάται και χρειάζεται το παιδί να τον καθησυχάσει. Όταν η μοναξιά του γίνεται λόγος για να μην μπορεί να αντέξει την αυτονομία του παιδιού. Όταν η σύγκρουση με τον σύντροφό του οδηγεί το παιδί να πάρει θέση ή να συμφιλιώσει τους γονείς. Όταν ο γονιός αισθάνεται ανεπαρκής και χρειάζεται το παιδί να τον κάνει να αισθανθεί ότι είναι «καλός γονιός». Όταν η συναισθηματική εγγύτητα του παιδιού γίνεται προϋπόθεση για να νιώθει ο γονιός ασφαλής. Τότε η σχέση μπορεί να γίνει, σε κάποιο βαθμό, χώρος ρύθμισης του ενήλικα μέσω του παιδιού. Και αυτό είναι διαφορετικό από την αμοιβαία συναισθηματική ανταπόκριση που χαρακτηρίζει μια ασφαλή σχέση.


Από πού μπορεί να προέρχεται αυτή η ανάγκη του γονιού;

Μπορεί να υπάρχει έντονο άγχος, μοναξιά, απώλεια, δυσκολία στη σχέση του ζευγαριού, απουσία υποστηρικτικού δικτύου ή σοβαρή οικογενειακή πίεση. Μπορεί επίσης να υπάρχει μια βαθύτερη ψυχικό ή διαγενεακό τραύμα ή διαταραχή στο δεσμό. Ένας γονιός που μεγάλωσε ο ίδιος σε ένα περιβάλλον όπου έπρεπε να φροντίζει έναν ενήλικα μπορεί να έχει μάθει ότι η αγάπη συνδέεται με τη φροντίδα, την προσαρμογή και την υπευθυνότητα για τα συναισθήματα των άλλων.

Η έρευνα των Macfie και συνεργατών έχει δείξει ότι η αντιστροφή ρόλων μπορεί να εμφανίζει διαγενεακές συνέχειες: γονείς που ανέφεραν ότι είχαν βιώσει αντιστροφή ρόλων στη δική τους παιδική ηλικία εμφάνιζαν περισσότερες ενδείξεις αντιστροφής ρόλων στις σχέσεις με τα παιδιά τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η επανάληψη είναι αναπόφευκτη. Σημαίνει ότι οι τρόποι με τους οποίους μάθαμε να σχετιζόμαστε μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε αργότερα. Έτσι, χωρίς να το επιδιώκει απαραίτητα συνειδητά, ένας γονιός μπορεί να επαναλαμβάνει μια σχέση που του είναι οικεία και που δεν επεξεργάστηκε ποτέ.


«Έτσι αγαπιούνται οι άνθρωποι: φροντίζοντας ο ένας τα συναισθήματα του άλλου»

Αλλά υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο: «Νοιάζομαι για το πώς είσαι» και στο: «Είμαι υπεύθυνος για το πώς είσαι». Στις ώριμες σχέσεις μπορούμε να επηρεάζουμε ο ένας το συναίσθημα του άλλου, να προσφέρουμε παρηγοριά και να στηρίζουμε ο ένας τον άλλο. Το παιδί, όμως, δεν χρειάζεται να μεγαλώνει με την αίσθηση ότι η συναισθηματική ρύθμιση και σταθερότητα του γονιού του εξαρτάται από το ίδιο. Όταν η προσοχή του παιδιού απομακρύνεται συστηματικά από την εξερεύνηση, το παιχνίδι, την αυθόρμητη έκφραση και τις δικές του ανάγκες και στρέφεται προς την παρακολούθηση του ενήλικα, τότε η σχέση μπορεί να έχει γίνει αναπτυξιακά δυσανάλογη και επιβαρυντική.


Όταν η «ωριμότητα» κρύβει μια ανάγκη

Ένα παιδί που έχει μάθει να φροντίζει τους άλλους μπορεί να γίνει ένας πολύ ικανός ενήλικας. Μπορεί να καταλαβαίνει γρήγορα τι χρειάζονται οι άλλοι. Μπορεί να αποφεύγει τις συγκρούσεις. Μπορεί να προσφέρει χωρίς να του ζητηθεί. Μπορεί να αισθάνεται χρήσιμο όταν κάποιος τον χρειάζεται. Μπορεί να δυσκολεύεται να πει «όχι». Και μπορεί να αισθάνεται άβολα όταν κάποιος προσπαθεί να το φροντίσει.

Δεν σημαίνει ότι όλα αυτά αποτελούν από μόνα τους σημάδια γονεοποίησης. Αλλά όταν η φροντίδα των άλλων έχει γίνει ο βασικός τρόπος με τον οποίο το άτομο αισθάνεται ασφαλές μέσα στις σχέσεις, αξίζει να αναρωτηθεί: Μήπως έμαθα ότι για να είμαι κοντά σε κάποιον πρέπει να είμαι χρήσιμος; Μήπως η ανάγκη του άλλου είναι πιο εύκολο να αναγνωριστεί από τη δική μου; Μήπως δυσκολεύομαι περισσότερο να δεχτώ φροντίδα από το να την προσφέρω; Η δυσκολία δεν βρίσκεται στην ενσυναίσθηση ή στην υπευθυνότητα αυτές καθαυτές.

Βρίσκεται στο ότι η φροντίδα μπορεί να έχει γίνει ο τρόπος με τον οποίο το άτομο προσπαθεί να εξασφαλίσει τη σχέση. Για να είμαι κοντά σου, πρέπει να σε φροντίζω ή να με χρειάζεσαι. Και τότε, στην ενήλικη ζωή, μπορεί να είναι ευκολότερο να αντιλαμβάνεται κανείς τις ανάγκες των άλλων από τις δικές του.


Η θεραπευτική ερώτηση

Ίσως λοιπόν το θεραπευτικό ερώτημα δεν είναι: «Γιατί αυτό το παιδί είναι τόσο ώριμο;» Αλλά: «Για ποιον χρειάστηκε να είναι τόσο ώριμο;» Και ακόμη: «Τι συνέβαινε όταν το ίδιο είχε ανάγκη να είναι παιδί;» Χρειαζόταν να υπάρχει κάποιος που θα το παρηγορούσε; Μπορούσε να θυμώσει; Μπορούσε να ζητήσει; Μπορούσε να απογοητεύσει τον γονιό χωρίς να αισθάνεται ότι κινδυνεύει η σχέση;

Μπορούσε να φύγει και να εξερευνήσει χωρίς να αισθάνεται ότι αφήνει πίσω του έναν ενήλικα που δεν θα τα καταφέρει χωρίς αυτό; Αυτές οι ερωτήσεις δεν χρειάζεται να οδηγήσουν στην κατηγορία του γονιού. Ούτε χρειάζεται να μετατρέψουν την παιδική ιστορία σε μια απλή αφήγηση «καλού γονιού» και «κακού γονιού». Μας βοηθούν περισσότερο να δούμε τη σχέση. Τι χρειαζόταν ο γονιός; Τι έμαθε να κάνει το παιδί; Πώς προσαρμόστηκε; Τι προσπαθούσε να προστατεύσει; Και τι κόστος μπορεί να είχε αυτή η προσαρμογή;

Να επιστρέψει η φροντίδα προς τη σωστή κατεύθυνση

Ο στόχος δεν είναι να πάψει ένα παιδί να ενδιαφέρεται για τον γονιό του. Ούτε να γίνει συναισθηματικά αποστασιοποιημένο. Ούτε να θεωρήσουμε κάθε στιγμή όπου ένας γονιός μοιράζεται μια δυσκολία με το παιδί του ως παθολογική. Η υγιής οικογένεια δεν είναι μια οικογένεια στην οποία κανείς δεν δυσκολεύεται και κανείς δεν χρειάζεται κανέναν. Είναι μια οικογένεια στην οποία οι ανάγκες και τα συναισθήματα μπορούν να υπάρχουν χωρίς το παιδί να χρειάζεται να αναλάβει την ευθύνη για τη συναισθηματική ζωή του ενήλικα.

Ο γονιός μπορεί να πει: «Σήμερα είμαι στενοχωρημένος. Θα το φροντίσω. Εσύ δεν χρειάζεται να με κάνεις καλά». Μπορεί να επιτρέψει στο παιδί να δει ότι οι ενήλικες έχουν δύσκολα συναισθήματα χωρίς να του μεταφέρει την ευθύνη να τα λύσει. Μπορεί να ζητήσει μια αγκαλιά χωρίς να την κάνει υποχρέωση. Μπορεί να ακούσει το παιδί όταν εκείνο έχει ανάγκη. Και μπορεί να του αφήσει κάτι πολύ σημαντικό: την ελευθερία να είναι παιδί χωρίς να χρειάζεται να αναλάβει ενήλικους ρόλους.

Γιατί το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι μπορεί να αγαπά τον γονιό του χωρίς να είναι υπεύθυνο για την ψυχική του κατάσταση. Και αργότερα, ως ενήλικας, να μπορεί να βρίσκεται σε μια σχέση όπου η σύνδεση δεν απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση. Να μπορεί να φροντίζει χωρίς να χάνεται μέσα στις ανάγκες του άλλου. Να μπορεί να λέει «όχι» χωρίς να αισθάνεται ότι εγκαταλείπει. Να μπορεί να δέχεται φροντίδα χωρίς να χρειάζεται πρώτα να την ανταποδώσει. Να μπορεί, τελικά, να είναι κοντά στον άλλον χωρίς να χρειάζεται να τον φροντίζει συναισθηματικά για να αισθάνεται ασφαλής στη σχέση.