Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή όπου μοιάζει σαν να έχουμε πατήσει το κουμπί της παύσης. Συχνά υπάρχουν οι σκέψεις όπως:
«Νιώθω ότι δεν προχωράω.»
«Δεν είμαι πια αυτή που ήμουν, αλλά δεν ξέρω ποια θέλω να είμαι.»
«Όλα μοιάζουν στάσιμα.»
«Περιμένω να συμβεί κάτι, αλλά δεν ξέρω τι.»
Κάποιοι βιάζονται να μπουν στην επόμενη σχέση μόνο και μόνο για να μη νιώσουν τη μοναξιά. Άλλοι γεμίζουν το πρόγραμμά τους για να μην έρθουν σε επαφή με το κενό. Κάποιοι ψάχνουν συνεχώς απαντήσεις, συμβουλές ή "τη σωστή απόφαση", ελπίζοντας ότι έτσι θα εξαφανιστεί η αβεβαιότητα. Όμως η ανθρώπινη αλλαγή δεν λειτουργεί πάντα έτσι.
Στη θεραπεία Gestalt υπάρχει μια έννοια που περιγράφει ακριβώς αυτόν τον χώρο ανάμεσα στο παλιό και στο νέο: το γόνιμο κενό (fertile void). Δύο λέξεις που μοιάζουν αντιφατικές. Το κενό παραπέμπει σε απουσία, σε κάτι που λείπει. Το γόνιμο όμως παραπέμπει σε κάτι που δημιουργεί, σε κάτι που κυοφορεί. Το γόνιμο κενό είναι η περίοδος όπου μια παλιά μορφή ύπαρξης έχει ολοκληρωθεί, και η επόμενη δεν έχει ακόμη πάρει σχήμα.
Η στιγμή πριν γεννηθεί η νέα μορφή
❞Η θεωρία της ψυχοθεραπείας Gestalt μας λέει ότι ο άνθρωπος βρίσκεται συνεχώς σε μια διαδικασία επαφής και προσαρμογής με το περιβάλλον του. Όμως, δεν προσαρμοζόμαστε παθητικά. Δημιουργούμε νέους τρόπους να υπάρχουμε και να σχετιζόμαστε.
Ο Fritz Perls, ένας από τους ιδρυτές της Gestalt θεραπείας, μαζί με τους Hefferline και Goodman, περιέγραψαν τον άνθρωπο ως έναν οργανισμό που αναζητά συνεχώς μια δημιουργική σχέση με τον κόσμο. Αυτό ονομάστηκε δημιουργική προσαρμογή (creative adjustment). Δεν αφορά μόνο μεγάλες αποφάσεις.
Μπορεί να είναι:
• ο τρόπος που μαθαίνουμε να ζητάμε από τον σύντροφό μας αντί να περιμένουμε να το μαντέψει,
• ο τρόπος που σταματάμε να απολογούμαστε συνεχώς για τις ανάγκες μας,
• ο τρόπος που οργανώνουμε τη ζωή μας μετά από μια αλλαγή,
• ο τρόπος που μαθαίνουμε να λέμε «δεν ξέρω ακόμη».
Το γόνιμο κενό είναι η περίοδος όπου ο παλιός τρόπος έχει πάψει να μας εξυπηρετεί, αλλά ο καινούριος δεν έχει ακόμη αναδυθεί.
Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να μείνουμε στο «δεν ξέρω»
Οι άνθρωποι έχουμε μια βαθιά ανάγκη για προσανατολισμό. Ο εγκέφαλος δημιουργεί συνεχώς προβλέψεις για το τι θα συμβεί μετά. Η αβεβαιότητα αυξάνει τη διέγερση και συχνά γεννά την ανάγκη να κάνουμε κάτι, όχι πάντα επειδή αυτό το κάτι είναι σωστό, αλλά επειδή μειώνει προσωρινά την αγωνία του να μην ξέρω. Γι' αυτό πολλές φορές προτιμάμε μια βιαστική απόφαση από την αβεβαιότητα. Ακόμη κι αν αργότερα αποδειχθεί ότι δεν ήταν η καλύτερη επιλογή, εκείνη τη στιγμή μας ανακουφίζει επειδή μας δίνει την αίσθηση ότι ξαναπαίρνουμε τον έλεγχο.
Η δράση μπορεί να είναι δημιουργική. Μπορεί όμως να είναι και ένας τρόπος να αποφύγουμε την επαφή με κάτι δύσκολο. Το γόνιμο κενό χρειάζεται στήριξη.Δεν σημαίνει ότι κάποιος απλώς «κάθεται και περιμένει». Στη Gestalt η δημιουργικότητα δεν γεννιέται από την αποσύνδεση. Χρειάζεται στήριξη. Ένα σώμα που μπορεί να ξεκουραστεί. Χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να μας συνοδεύσουν χωρίς να μας πιέζουν να βρούμε αμέσως λύση. Ίσως έναν φίλο που μπορεί να ακούσει χωρίς να πει αμέσως «προχώρα». Ίσως έναν θεραπευτή που δεν προσπαθεί να βρει λύσεις για εμάς, αλλά μπορεί να αντέξει μαζί μας το «δεν ξέρω ακόμη». Μερικές φορές η μεγαλύτερη στήριξη δεν είναι να μας δείξουν τον δρόμο, αλλά να μείνει κάποιος δίπλα μας μέχρι να τον ανακαλύψουμε. Χρειάζεται εμπειρίες που μας έχουν μάθει ότι μπορούμε να περάσουμε από δύσκολες περιόδους χωρίς να διαλυθούμε. Όπως ένα σπόρο δεν τον τραβάμε για να μεγαλώσει πιο γρήγορα, έτσι και πολλές ανθρώπινες μεταβάσεις χρειάζονται χρόνο, χώρο και τις κατάλληλες συνθήκες για να ωριμάσουν.
Το δύσκολο κομμάτι δεν είναι η τόλμη
Συχνά μιλάμε για το θάρρος της αλλαγής. Για την απόφαση να φύγουμε, να μιλήσουμε, να διεκδικήσουμε. Υπάρχει όμως ένα άλλο, πιο σιωπηλό σημείο: Η περίοδος μετά. Όταν έχουμε κάνει αυτό που μπορούσαμε και πλέον δεν έχουμε έλεγχο πάνω στο αποτέλεσμα. Στείλαμε ένα μήνυμα που αναβάλλαμε καιρό και δεν ξέρουμε πώς θα μας απαντήσουν. Παραιτηθήκαμε από μια δουλειά χωρίς να έχουμε βρει την επόμενη. Πήραμε μια σημαντική απόφαση και πλέον δεν μπορούμε να την πάρουμε πίσω. Κλείσαμε μια πόρτα χωρίς να ξέρουμε ποια θα ανοίξει. Εκεί βρίσκεται το γόνιμο κενό. Όσο περισσότερο πιέζουμε τον εαυτό μας να βρει αμέσως όλες τις απαντήσεις, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να επιστρέψουμε σε παλιούς τρόπους που, παρότι γνώριμοι, δεν μας εξυπηρετούν πια. Η νέα μορφή δεν επιβάλλεται. Αναδύεται σταδιακά μέσα από την εμπειρία, την επίγνωση και τη σχέση με το περιβάλλον.
Όχι η απουσία ζωής, αλλά η προετοιμασία της επόμενης μορφής
Ο φιλόσοφος Martin Heidegger μίλησε για την ικανότητα να μένουμε ανοιχτοί μπροστά στο άγνωστο, χωρίς να σπεύδουμε να το γεμίσουμε με έτοιμες απαντήσεις. Ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο δύσκολα ανθρώπινα μαθήματα: Να μην γεμίζουμε κάθε κενό αμέσως. Να αφήνουμε κάποιο χώρο ώστε κάτι νέο να μπορέσει να εμφανιστεί. Το γόνιμο κενό δεν είναι η απουσία ζωής. Είναι ο χώρος όπου κάτι παλιό αφήνει σιγά σιγά τη θέση του σε κάτι καινούριο, πριν ακόμη μπορέσουμε να του δώσουμε όνομα. Είναι η στιγμή πριν η ζωή βρει τον επόμενο τρόπο να εκφραστεί.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φοβούνται μόνο το άγνωστο. Φοβούνται μήπως αυτό το ενδιάμεσο δεν τελειώσει ποτέ. Μήπως μείνουν για πάντα χωρίς κατεύθυνση, χωρίς απαντήσεις ή χωρίς νόημα. Κι όμως, πολλές φορές ακριβώς αυτή η περίοδος, όσο άβολη κι αν είναι, γίνεται το έδαφος πάνω στο οποίο αρχίζει να διαμορφώνεται ένας νέος τρόπος να υπάρχουμε.



