Μια ένδειξη ωριμότητας ενός ατόμου είναι η ικανότητα να αντέχει ψυχικά να έχει δυο συγκρουόμενες και αντιφατικές θέσεις για κάτι. Σύμφωνα με θεωρίες όπως της Jane Loevinger, η ωρίμανση του ψυχισμού συνδέεται άμεσα με την ικανότητα να αντέχει κανείς την πολυπλοκότητα, την ασάφεια και την εσωτερική αντίφαση, στοιχεία με τα οποία ερχόμαστε καθημερινά σε επαφή.
Όταν δεν μπορούμε να χωρέσουμε μέσα μας δύο συγκρουόμενες όψεις της πραγματικότητας, συχνά καταφεύγουμε στη διχοτομική, ασπρόμαυρη σκέψη. Κάτι είναι είτε μόνο καλό είτε μόνο κακό. Αυτή η στάση μειώνει το άγχος, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει την ψυχική μας ελευθερία και την ικανότητα επεξεργασίας αυτού που ζούμε.
Σε λιγότερο ώριμες δομές προσωπικότητας, η αδυναμία ενσωμάτωσης αντιφατικών στοιχείων οδηγεί συχνά σε εξιδανίκευση ή υποτίμηση. Δύο απόλυτα άκρα που αντικαθιστούν το ενδιάμεσο φάσμα, το οποίο ο ψυχισμός δεν μπορεί ακόμα να αντέξει. Δυο απόλυτα άκρα σε μια ψυχή που δεν μπορεί να χωρέσει τις ενδιάμεσες πιθανότητες.
Η διχοτομική ασπρόμαυρη σκέψη δεν αποτελεί απλώς συνήθεια αλλά αφορά την δυσκολία να κρατήσει κανείς αντιφατικά στοιχεία για να επεξεργαστεί, μια ένδειξη μειωμένης συναισθηματικής ευελιξίας. Οι άνθρωποι με τις λιγότερο υγιείς προσωπικότητες έχουν συνήθως απόλυτες και άκαμπτες θέσεις για κάτι και δεν μπορούν να αντέξουν να ισχύει και κάτι διαφορετικό από τις δικές τους πεποιθήσεις. Αντίθετα, οι πιο υγιείς προσωπικότητες μπορούν να αντέξουν να ισχύουν περισσότερα από ένα διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα, χωρίς να καταρρέει η αίσθηση του εαυτού τους.Η ικανότητα για ευελιξία λοιπόν είναι δείκτης ψυχικής υγείας. Όπως τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια σε απλές και ξεκάθαρες απαντήσεις, μη έχοντας την εξελικτική ικανότητα και ωριμότητα να κρατήσουν μια πιο περίπλοκη θεώρηση του κόσμου, έτσι και ο ενήλικας που στρέφεται στην ασπρόμαυρη θεώρηση, δεν αντέχει να συγκρατήσει μέσα του ένταση ή αβεβαιότητα που έρχεται από αντιφατικές σκέψεις. Η ανοχή στην ασάφεια, στις αποχρώσεις και στις αντιφάσεις αποτελεί ψυχική κατάκτηση που σχετίζεται με το μεγάλωμα και την ωρίμανση του ψυχισμού.
Το να αντέχω την ασάφεια και την αβεβαιότητα είναι ακόμα ένα στοιχείο εγγενές στο φάσμα των πιθανοτήτων και κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν κατακτήσει ακόμα αυτό το στάδιο της συναισθηματικής ωριμότητας. Το να μπορώ να κρατήσω μέσα μου αποχρώσεις που δεν είναι ξεκάθαρα μαύρες ή άσπρες αποτελεί μια συναισθηματική και ψυχική κατάκτηση που σχετίζεται με το μεγάλωμα και την ωρίμανση του ψυχισμού.
'Eνα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί άνθρωποι σκέφτονται και βιώνουν τους γονείς τους. Συχνά δεν είναι εύκολο να αντέξει κανείς μέσα του αντικρουόμενα συναισθήματα για τα ίδια πρόσωπα. Έτσι, είτε τους εξιδανικεύει είτε τους απορρίπτει πλήρως, επειδή είναι ψυχικά δύσκολο να χωρέσει την πιο σύνθετη αλήθεια. Για πολλούς ανθρώπους, η σκέψη ότι οι γονείς τους έκαναν το καλύτερο που μπορούσαν με όσα ήξεραν και άντεχαν τότε και, ταυτόχρονα, τους πλήγωσαν και τους τραυμάτισαν, είναι κάτι που δεν μπορούν να το χωρέσουν ψυχικά. Αυτή η αλήθεια δεν είναι απλή· κουβαλά πόνο, θλίψη, θυμό και συχνά πένθος. Χρειάζεται κάποια ψυχική ωριμότητα που επέρχεται από την επεξεργασία όλων αυτών για να μπορεί κανείς να μείνει σε αυτή την παραδοχή χωρίς να καταρρεύσει ή να χρειαστεί να διαλέξει ένα από τα δύο άκρα.
Όταν κάποιος καταφέρνει να κρατήσει και τις δύο αυτές όψεις μαζί, εγκαταλείπει σιγά σιγά την ανάγκη να έχει μέσα του μόνο «καλούς» ή μόνο «κακούς» γονείς. Κάνει χώρο για αποχρώσεις. Και αυτή η μετακίνηση —από το απόλυτο στο σύνθετο— δεν είναι θεωρητική· είναι βαθιά συναισθηματική και θεραπευτική. Επιτρέπει στο βίωμα να αναγνωριστεί όπως ήταν, χωρίς εξιδανίκευση αλλά και χωρίς ακύρωση.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να ειπωθεί καθαρά ότι τα παραπάνω δεν αφορούν περιπτώσεις όπου υπήρξε συστηματική κακοποίηση ή σοβαρή παραμέληση. Εκεί, το να μπορεί κανείς να πει «οι γονείς μου με κακοποίησαν» δεν είναι ένδειξη ασπρόμαυρης σκέψης, αλλά μια απαραίτητη πράξη αλήθειας και αυτοπροστασίας. Η σύνθεση και οι αποχρώσεις μπορούν να έρθουν μόνο όταν το τραύμα έχει πρώτα αναγνωριστεί και κατονομαστεί με σεβασμό.
Ένας μικρός αλλά ουσιαστικός τρόπος για να αρχίσω λίγο να χωράω τα παραπάνω είναι να επιτρέψω στον εαυτό μου να χρησιμοποιεί το «και». Να μπορώ να πω ότι κάτι ισχύει και ταυτόχρονα ισχύει και κάτι άλλο, ακόμη κι αν αυτά τα δύο μοιάζουν αντιφατικά. Δεν χρειάζεται να τα καταλάβω όλα αμέσως όταν κάτι με μπερδεύει. Το «και» μου δίνει χρόνο και χώρο. Μου επιτρέπει να μείνω με αυτό που υπάρχει, χωρίς να χρειάζεται να διαλέξω πλευρά και χωρίς να ακυρώσω τίποτα από όσα νιώθω.
Η ψυχική υγεία δεν βρίσκεται στις απόλυτες βεβαιότητες, αλλά στην ικανότητα να μένουμε παρόντες μέσα στην αμφισημία και την αβεβαιότητα, χωρίς να χρειάζεται να τις εξαλείψουμε.
