Η συναισθηματική ρύθμιση είναι μια από τις πιο θεμελιώδεις δεξιότητες της ψυχικής μας ζωής. Αφορά την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε τι νιώθουμε, να κατανοούμε από πού προέρχεται και να διαχειριζόμαστε τη συναισθηματική μας εμπειρία με τρόπο που να μας εξυπηρετεί — χωρίς να την καταπιέζουμε, αλλά και χωρίς να μας κατακλύζει. Η διαδικασία αυτή δεν είναι έμφυτη· χτίζεται από πολύ νωρίς, μέσα από τη σχέση με τους φροντιστές μας. Ένα παιδί που μεγαλώνει σε περιβάλλον όπου τα συναισθήματα γίνονται αποδεκτά και αναγνωρίζονται, μαθαίνει να εμπιστεύεται το εσωτερικό του βίωμα και να το εκφράζει με ασφάλεια.
Κατά τη διάρκεια της ζωής, μέσα από εμπειρίες, σχέσεις και ψυχολογική ωρίμανση, συνεχίζουμε να καλλιεργούμε τη δεξιότητα της συναισθηματικής ρύθμισης. Μαθαίνουμε πώς να αντέχουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα χωρίς να τα αποφεύγουμε και πώς να αξιοποιούμε τα ευχάριστα χωρίς να εξαρτόμαστε από αυτά. Στην ουσία, πρόκειται για μια δυναμική ισορροπία: η δυνατότητα να «κρατάμε χώρο» για τα συναισθήματα, να τα παρατηρούμε και να τα εκφράζουμε με τρόπο που ενισχύει τη σύνδεση με τον εαυτό και τους άλλους.
Όταν αυτή η ικανότητα δυσλειτουργεί, μπορεί να εμφανιστούν δύο άκρα. Η υπορρύθμιση χαρακτηρίζεται από αδυναμία ελέγχου της συναισθηματικής έντασης – το άτομο αντιδρά παρορμητικά, με ξεσπάσματα, θυμό ή έντονο άγχος, συχνά νιώθοντας πως «πνίγεται» από όσα βιώνει. Αντίθετα, η υπερρύθμιση συνεπάγεται υπερβολική αυτοσυγκράτηση και καταστολή των συναισθημάτων· το άτομο αποκόπτεται από το συναισθηματικό του βίωμα, εμφανίζοντας συχνά ψυχρότητα, αποστασιοποίηση ή δυσκολία στη συναισθηματική σύνδεση. Και οι δύο μορφές δυσκολίας σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών δυσκολιών όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές ή διαταραχές προσωπικότητας.
Η καλή συναισθηματική ρύθμιση, αντίθετα, συνδέεται με υψηλότερη ανθεκτικότητα, καλύτερη ψυχική υγεία και πιο ικανοποιητικές σχέσεις. Περιλαμβάνει την ικανότητα συναισθηματικής επίγνωσης, ανοχής στη ματαίωση, αυτοκαθησύχασης και προσαρμογής. Τεχνικές όπως η ενσυνειδητότητα (mindfulness), η ψυχοθεραπεία και η ψυχοεκπαίδευση βοηθούν τα άτομα να ενισχύσουν αυτές τις δεξιότητες, μαθαίνοντας να αναγνωρίζουν τα σήματα του σώματος, να ονομάζουν τα συναισθήματα και να επιλέγουν πώς θα ανταποκριθούν αντί να αντιδρούν αυτόματα.
Η συναισθηματική ρύθμιση, τελικά, δεν σημαίνει να «ελέγχουμε» τα συναισθήματα, αλλά να ζούμε μαζί τους με επίγνωση και αποδοχή.
Όσο περισσότερο μαθαίνουμε να ακούμε όσα νιώθουμε, τόσο πιο κοντά ερχόμαστε στον εαυτό μας και τόσο πιο αυθεντικά μπορούμε να σχετιστούμε με τους άλλους.
Βιβλιογραφία:
- James J. Gross, “Emotion regulation: Affective, cognitive, and social consequences”, Emotion 2002, 2(4), 281-291.
- Gross, J. J. & Thompson, R. A., “Emotion regulation: Conceptual foundations”, σε Handbook of Emotion Regulation, 1η έκδοση 2007.
- Emotion Regulation in Psychotherapy: A Practitioner’s Guide (Leahy, R. L., Tirch, D. & Napolitano, L. A.), Guilford Press, 2011.
- The Affect Regulation Training (ART): A Transdiagnostic Approach to the Prevention and Treatment of Mental Disorders (Berking, M. & Whitley, B.), Springer, 2014.
- Nyklíček, I., “Mindfulness, emotion regulation, and health”, στο Emotion Regulation and Well-Being, Springer, 2011.
- Gillespie, S. M. & Beech, A. «Theories of Emotion Regulation», σε The Wiley Handbook on the Theories, Assessment, and Treatment of Sexual Offending, Wiley, 2016.
