Συχνά ακούω ανθρώπους να λένε ‘’είμαι αγχώδης’’, ή ‘’είμαι δέσμια του φόβου μου’’ ή ‘’δεν έχω υπομονή’’ σαν συναισθήματα όπως απελπισία, φόβος, άγχος, θυμός να είναι κομμάτια της ταυτότητάς μας. Λέμε «είμαι απελπισμένη», λες και αυτό το συναίσθημα είναι μια μόνιμη και καθολική εμπειρία, αγγίζοντας και κατακλύζοντας όλη μας την ύπαρξη. Όμως, αν κοιτάξουμε μέσα από τα μάτια της νευροεπιστήμης και της ψυχοθεραπείας Gestalt, θα δούμε κάτι διαφορετικό: δεν είμαστε ο φόβος, το άγχος και η απελπισία μας. Απλώς, εκείνη τη στιγμή, ο οργανισμός μας αναπαράγει ένα μοτίβο – έναν τρόπο που έχει μάθει να παρατηρεί και να μεταφράζει τον κόσμο.
Όταν χανόμαστε σε σκέψεις και φεύγουμε από το παρόν, ενεργοποιείται ένα δίκτυο που αυξάνει τις πιθανότητες να λειτουργούμε ακούγοντας φωνές και τα «πρέπει» που έχουμε υιοθετήσει από το περιβάλλον μας μεγαλώνοντας για το τι είναι σημαντικό. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος ως όργανο εξελίχθηκε για να μας κρατάει ζωντανούς και ασφαλείς και όχι χαρούμενους ή ήρεμους. Έτσι όταν αυτός ο τρόπος κυριαρχεί, εγκλωβιζόμαστε σε έναν εσωτερικό μονόλογο και τρόπο ύπαρξης που μας αποσυνδέει από την πραγματική επαφή με τον κόσμο και όλα τα υπόλοιπα που εμπεριέχει. Όταν επαναλαμβανόμενα εστιάζουμε στην αυτοκριτική, σε απειλές ή φόβους, ενεργοποιούνται τα ίδια νευρωνικά δίκτυα στον εγκέφαλο, έτσι ενδυναμώνονται και ενεργοποιούνται ταχύτερα σε βάρος των εναλλακτικών δικτύων. Αυτό γίνεται και με τη φαντασία κάθε φορά που σκεφτόμαστε κάτι ενεργοποιώντας τα ανάλογα νευρωνικά δίκτυα με το σώμα να ανταποκρίνεται σε αυτή την εμπειρία σαν να τη ζούσαμε.
Επιπλέον, ο εγκέφαλός μας λειτουργεί με το να οργανώνει αυτά που ζούμε σε Μορφές, όπως είναι συγκεκριμένες φιγούρες που παρατηρούμε σε ένα πίνακα. Αφορούν δηλαδή ερεθίσματα τα οποία για κάποιον λόγο είναι σημαντικά για εμάς τη δεδομένη χρονική στιγμή και που τα ξεχωρίζουμε μέσα σε ένα Φόντο διαθέσιμων ερεθισμάτων που υπάρχουν και στα οποία δεν εστιάζουμε. Οι μορφές που μας τραβούν την προσοχή δεν είναι τυχαίες. Συνδέονται με το περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε, τις ανάγκες του οργανισμού μας, προηγούμενα τραύματα, το βαθμό επίγνωσης και συναισθηματικής ρύθμισης της παρούσας στιγμής.
Όταν είμαστε σε κατάσταση στρες, ο εγκέφαλος αναδεικνύει ως Μορφές κυρίως πιθανές απειλές, όλα αυτά που εντοπίζει επικίνδυνα. Όλα τα όμορφα, υποστηρικτικά ή θρεπτικά στοιχεία της ζωής υποχωρούν στο Φόντο και γίνονται σχεδόν αόρατα. Έτσι, η εμπειρία μας γίνεται μονοδιάστατη και η αυτορρύθμισή μας μπλοκάρεται.
Για να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο, δεν χρειάζεται να «διορθώσουμε» τις σκέψεις μας, αλλά να φέρουμε την επίγνωσή μας στις αισθήσεις μας. Ένα πείραμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να δοκιμάσουμε να ονομάσουμε κάτι για το οποίο νιώθουμε ευγνωμοσύνη. Ακόμα και η συνειδητή επαφή με τη γεύση του πρωινού μας καφέ ή η αίσθηση του ήλιου στο πρόσωπό μας μπορεί να είναι αρκετή. Συνήθως όταν λειτουργούμε μηχανικά, οι αισθήσεις μας, δηλαδή οι τρόποι που έχουμε ως οργανισμός να δεχόμαστε και να ερχόμαστε σε επαφή με το περιβάλλον μπλοκάρονται. Για αυτό είναι σημαντικό να μένουμε σωματικά σε αυτή την αίσθηση που θα εστιάσουμε γύρω στα 3 λεπτά για να αρχίζουν να χτίζονται οι νευρωνικές συνδέσεις της παρούσας εμπειρίας και να μπορέσει να εγγραφεί και να αφομοιωθεί.
Αυτό το μικρό επεισόδιο ικανοποίησης και εκτίμησης ενεργοποιεί ένα κύκλωμα στον εγκέφαλο που συμβάλλει στην έκκριση ορμονών ικανοποίησης και αίσθησης ασφάλειας. Δεν αφορά μια ψεύτικη και τοξική θετικότητα αλλά τη συνειδητή επιλογή να προσφέρουμε στον οργανισμό μας νέα εστίαση στις αισθήσεις μας και την ευκαιρία να ανακτήσει την ισορροπία του. Αν αρχίσουμε να το κάνουμε αυτό για 3 λεπτά την ημέρα θα μάθουμε να εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλό μας να εστιάζει και σε άλλες πραγματικότητες που υπάρχουν, τις οποίες συνήθως αγνοούμε. Η πρακτική αυτή δεν αντικαθιστά τη θεραπευτική εργασία σε περιπτώσεις τραύματος ή βαριάς κατάθλιψης, αλλά λειτουργεί ως μια μικρή παρέμβαση ρύθμισης και ενίσχυσης της επίγνωσης.
Κάθε φορά που επιλέγω την επαφή με την παρούσα εμπειρία αντί για τον μηρυκασμό φοβικών σκέψεων, χτίζω ή ενδυναμώνω ένα νέο νευρωνικό μονοπάτι. Με το να ερχόμαστε σε επαφή με τις αισθήσεις μας αυτορυθμιζόμαστε και δημιουργούμε ενεργά μια νέα βιολογική πραγματικότητα. Η άσκηση δεν συνίσταται απλώς σε μια παθητική αναγνώριση αυτού που βιώνω αλλά μια πράξη δημιουργίας νοήματος των μικρών πραγμάτων για τα οποία μπορώ να νιώθω ευγνωμοσύνη.
Η απελπισία ή το άγχος είναι συγκεκριμένοι δρόμοι νευρωνικής ενεργοποίησης και όχι σταθερές καταστάσεις του εαυτού ή της προσωπικότητας. Η νευροεπιστήμη μας λέει ότι έχουμε τη δύναμη να αλλάξουμε αυτή τη δομή με την επαφή με το «Εδώ και Τώρα» ώστε να αρχίσει ο οργανισμός να μετακινεί την εστίασή του. Η αυθεντική εμπειρία συνίσταται στην αισθητηριακή επαφή και έτσι εκκρίνονται ορμόνες όχι επειδή πίνουμε έναν καλό καφέ αλλά επειδή κάναμε την παύση και εστιάσαμε στο να τον γευτούμε και αυτό για τον εγκέφαλο έχει διαφορά. Όταν απενεργοποιούμε τον αυτόματο πιλότο έστω και για λίγα λεπτά, το δίκτυο που αναγνωρίζει το τι είναι σημαντικό καταγράφει ότι εδώ τώρα συμβαίνει κάτι θετικό και ευχάριστο.
Αν ο εγκέφαλός μας μπορεί να αλλάξει, τότε δεν είμαστε καταδικασμένοι στο παρελθόν μας. Παίρνοντας μια άλλη θέση απέναντι στην αυτοματοποίηση, αναλαμβάνουμε την ευθύνη της στάσης και της οπτικής μας.
