Για πολλούς ανθρώπους η παιδική ηλικία δεν υπήρξε ένας τόπος ασφάλειας. Εκεί που έπρεπε να υπάρχει σταθερή αγάπη, αποδοχή, φροντίδα και αγκαλιά, υπήρχε κίνδυνος, επιφυλακή, κριτική, φόβος ή συναισθηματική απουσία.
Το αναπτυξιακό τραύμα αναφέρεται στη χρόνια και επαναλαμβανόμενη έκθεση ενός παιδιού σε αγχογόνες ή επώδυνες εμπειρίες σε κρίσιμα στάδια ανάπτυξης του. Αυτές οι εμπειρίες συνήθως περιλαμβάνουν παραμέληση, κακοποίηση, εγκατάλειψη ή τη διαβίωση σε ένα χαοτικό ή απρόβλεπτο περιβάλλον. Δεν πρόκειται απαραίτητα για ένα μεμονωμένο τραυματικό γεγονός, αλλά για ένα σύνολο εμπειριών που διαμορφώνουν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο.
Το τραύμα δεν αποθηκεύεται μόνο ως αφήγηση στη μνήμη. Αποτυπώνεται στο νευρικό σύστημα, στο σώμα και στον τρόπο που ο εγκέφαλος μαθαίνει να αντιδρά σε ό,τι συμβαίνει. Η χρόνια έκθεση στο στρες κατά την παιδική ηλικία, έχει συνδεθεί με αλλαγές σε δομές στον εγκέφαλο, που σχετίζονται με τη συναισθηματική ρύθμιση, την προσοχή και την αίσθηση ασφάλειας. Ο οργανισμός μαθαίνει να λειτουργεί σε μια κατάσταση διαρκούς ετοιμότητας, σαν ο κίνδυνος να είναι πάντα πιθανός και να παραμονεύει. Αυτό μπορεί να εκφράζεται ως διαρκής επιφυλακή ή άγχος, δυσκολία στη συγκέντρωση ή στη συνεκτική αφήγηση εμπειριών, ή έντονη σωματική ενεργοποίηση (π.χ. ένταση, σφίξιμο, κόπωση).
Παράλληλα, το παιδί που δεν έχει λάβει συνεπή και επαρκή φροντίδα, δυσκολεύεται να αναπτύξει μια βασική αίσθηση του ‘’υπάρχω και αξίζω’’. Έτσι, μαθαίνει να περνάει από ένα πέπλο αμφισβήτησης ό,τι αφορά τον εαυτό του. ‘’Είμαι αρκετή, καλή, αγαπητή, αξίζω;’’. Οι ερωτήσεις που δεν έλαβαν επαρκή απάντηση συνεχίζουν να ηχούν στον ενήλικο εγκέφαλο και όχι πάντα με τη μορφή ερωτήσεων αλλά και ως χρόνιο αίσθημα κενού, ντροπής ή έλλειψης νοήματος.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αναπτυξιακού τραύματος στον κινηματογράφο είναι ο Will Hunting στην ομώνυμη ταινία (Good Will Hunting, 1997). Ο Will μεγάλωσε σε ανάδοχες οικογένειες με σωματική κακοποίηση, χωρίς σταθερό δεσμό προσκόλλησης και χωρίς κανέναν να του μάθει ότι αξίζει αγάπη. Διαπλάστηκε έτσι σε έναν νέο με εξαιρετική νοημοσύνη που χρησιμοποιεί την ευφυΐα του ως ασπίδα, αδυνατεί να δεχτεί οικειότητα, σαμποτάρει κάθε σχέση πριν προλάβει να τον πληγώσει και κουβαλά βαθιά μέσα του την πεποίθηση ότι ό,τι πήγε στραβά ήταν δικό του φταίξιμο. Η θεραπευτική του πορεία με τον ψυχολόγο Sean Maguire δεν βασίζεται σε τεχνικές αλλά σε κάτι πιο θεμελιώδες: μια σχέση που για πρώτη φορά δεν τον κρίνει, δεν τον εγκαταλείπει και του επιτρέπει να ακούσει και να πιστέψει τη φράση που ποτέ δεν είχε ακούσει ‘’Δεν φταις εσύ’’.
Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αναπτυξιακού τραύματος, δεν αφορά απλώς την κατανόηση του παρελθόντος. Αφορά τη δημιουργία νέων εμπειριών στο παρόν. Μέσα σε μια σταθερή και ασφαλή θεραπευτική σχέση, το άτομο μπορεί να αρχίσει να βιώνει αυτό που κάποτε έλειψε: αποδοχή, ρύθμιση, σύνδεση.
Η θεραπευτική διαδικασία δεν είναι γραμμική ούτε γρήγορη. Απαιτεί χρόνο, συνέπεια και μια σχέση που λειτουργεί ως επανορθωτική εμπειρία.
Ο άνθρωπος δεν αλλάζει μόνο επειδή κατανοεί. Αλλάζει όταν βιώνει, όταν νιώθει ότι ο πόνος του αναγνωρίζεται, ότι γίνεται αποδεκτός και ότι μπορεί να υπάρξει διαφορετικά μέσα σε μια σχέση.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη σχέση μας μαζί του. Και μέσα από αυτή τη μετατόπιση, να ζήσουμε ένα πιο αυθεντικό παρόν και μέλλον.
